THE KHMER MENTALITY


(Based on a 1997 translation of the original Khmer text, “Proloeng Khmer,” published in 1973)

Author: Professor Sar Sarun (deceased)
Faculty of Arts and Human Sciences
University of Phnom Penh
Editing author: Khmer Aphiwath Group
Publisher: Khmer Aphiwath Group, Melbourne, Australia
Translator: Kua Cham
Further Edited 2003 for the Khmer Institute by Vannareth Lamm and William Snyder

 

The First Root:             MATRIARCHY

A principal component of the Khmer mentality is matriarchy.  At all levels of organization within Khmer society, ranging from family life to national government, the accepted leader or decision-maker is a woman.

This pattern dates back to the beginnings of our recorded history.  During the Funan Period we had as our monarch a queen known variously as “Soma,” “Liev Yi,” or “Neang Neak.”  An Indian prince known as “Kaodinhya” (Indian name), “Hun Tien” (Chinese name), or “Preah Thong” (traditional Khmer name) conquered the nation of Funan and eventually married the Khmer queen.  During the wedding the prince followed the queen, and held on to the edge of her scarf so as not to be distracted by his surroundings.

Our Khmer ancestors carved this story into the walls of Angkor to remind us of the ancient origins of our matriarchy.  At present-day royal weddings, custom still requires the groom to hold the edge of the bride’s scarf.  For ordinary people as well, matriarchy is a basic principle of social organization.  This can be seen in the titles of important positions, in educational maxims, and in common social beliefs.

A)  Within the family, female titles normally precede male ones:

  • “mother and father”

  • “grandmother and grandfather”

  • “aunt and uncle” 

B)  In the armed forces, important titles include:

  • “mother of the army” (army chief)

  • “mother of the command” (commander)

  • “deputy mother of the command” (deputy commander)

C) Government titles include:

  • “mother of the commune” (commune leader)

  • “mother of the town” (mayor)

  • “mother of the district” (district councilor)

  • “mother of the block” (block representative for a group of ten households)

D) An educational maxim: បន្ត​ការ​អាន

Advertisements

កវី នូកន អ្នកប្រើពាក្យថា “ ប្រលោមលោក ” មុនគេ


នូ កន

ប្រភព: http://www.chanbokeo.com

ភ្នំពេញ: សៀវភៅអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរសតវត្សទី២០ របស់លោក ឃីង ហុកឌី បានកត់សំគាល់ថា លោក នូ កន ជាអ្នកប្រើពាក្យថា “ ប្រលោមលោក ” មុនគេ សម្រាប់បកប្រែភាសាបារាំងថា roman សំដៅដល់ប្រភេទរឿងជាពាក្យរាយធម្មតា មិនមែនជារឿងល្បែងដែលខ្មែរយើងពីបុរាណ តែងតែសរសេរជាពាក្យកាព្យ ។

នូ កន ជាកវីពុទ្ធសាសនិក និង ជាមន្ត្រីរាជាការដ៏មានឈ្មោះល្បីម្នាក់នាចុងសតវត្សទី២០ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះករុណា នរោត្តម ។ កវីរូបនេះបានបន្សល់ទុកនូវស្នាដៃដ៏ល្បី ល្បាញមួយចំនួន ហើយស្នាដៃដែលខ្មែរគ្រប់ស្រទាប់ស្គាល់ជាងគេគឺរឿង ទាវឯក ។ ខាងក្រោមនេះជាសម្រង់ដកចេញពីរឿង ទាវឯក ។
– ឯទាវមៀងមើលឃើញអ្នកឯក ល្អល្អះចម្លែក ឈរនៅក្រៅ
ស្គាល់ជាអ្នកប្រុស ឆោមស្រងៅ ស្រែកហៅមេនោ មកមើលផង ។
– អង្គុយនិត្យនៅ នាបង្អួច ក្នុងចិត្តកើតកួច ភក្ត្រសៅហ្មង
ទន្ទឹងរឹងថប់ ក្រៃកន្លង លុះឯកដល់ហោង បានស្បើយទុក្ខ ។
– ទើបឯកឆ្លាសឆ្លើយ ឆ្លងវាចា ថាហៃប្អូនភ្ងា នាងបានសុខ
ឯបងនេះសោត សឹងកើតទុក្ខ តាំងពីឈមមុខ ទុក្ខបងធ្ងន់ ។
បន្ត​ការ​អាន

វិបត្តិអក្សរសាស្រ្តនៅកម្ពុជា


ហេតុអ្វីបានជាយុវជនខ្មែរបច្ចុប្បន្ន សរសេរអក្សរជាតិមិនសូវបានត្រឹមត្រូវតាមក្បួនខ្នាត?

 

វិបត្តិ៖

1/ ក្បួនសាស្រ្តាអក្សរសាស្រ្តជាតិ របស់ខ្មែរ បានត្រូវបំផ្លាញចោល នៅសម័យប៉ុលពត ស្ទើរតែអស់គ្មានសល់។

2/ បញ្ញាវ័ន្តខ្មែរ បានស្លាប់គរជើង វាល់លាននាក់ នៅសម័យប៉ុលពត។ មាននៅសល់ខ្លះ ភៀសខ្លួន ទៅនៅក្រៅប្រទេស ដើម្បីរក្សាជីវិត។ ខ្លះទៀតវិលវិញ មក​បម្រើ​ជាតិសាជាថ្មី សព្វថ្ងៃនេះ។ តែចំនួន របស់បញ្ញវ័ន្តជាន់ខ្ពស់ ខាងអក្សរសាស្រ្ត មានចំនួនស្តួចស្តើង ពិបាកនឹងបែងខ្លួន ធ្វើការងារ ខាងបណ្តុះបណ្តាលការសិក្សា ដល់យុវជន អោយសមនឹងចំនួនដែលត្រូវការ។

3/ ការឧបត្ថម្ភ របស់ក្រសួងរដ្ឋាភិបាល ខាងសិក្សាធិការអប់រំ ផ្នែកស្រាវជ្រាវ អភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍន៍ អក្សរសាស្រ្តខ្មែរ នៅមានកម្រិតមិនលូតលាស់ទាន់​តម្រូវ​ការ ក្នុងជីវិតរបស់យុវជន សម័យថ្មី  ដែលកំពុងលង់ ក្នុងសម័យសម្ភារនិយម ជាពិសេស ខាងបច្ចេកវិជ្ជា។

4/ ភាពខ្វះខាតរបស់សាលា (ចំនួនសៀវភៅ និងបណ្ណាល័យ មានកម្រិត)

5/ ប្រាក់ខែស្តួចស្តើង របស់គ្រូ ធ្វើអោយគ្រូ បង្រៀនសិស្សមិនដិតដល់ ត្បិតអាល័យទទួលខុសត្រូវក្នុងអាជីពផ្សេងទៀត ដើម្បីរកប្រាក់ខែបន្ថែម ផ្គត់ផ្គង់​គ្រួសារ។

6/ កម្មវិធី និងម៉ោងសិក្សា ខាងអក្សរសាស្រ្ត អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ក្នុងសាលា ពីបឋមសិក្សា ដល់ឧត្តមសិក្សា មានកម្រិត តិចជាងម៉ោងបង្រៀន កាលពីជំនាន់មុន​១៩៧៥។

7/ សង្គមខ្មែរ ឥលូវ កំពុងទទួលឥទ្ធិពល ពីវប្បធម៌ បរទេស តាមរយៈ ការសិក្សាជាន់ខ្ពស់ ខាងមុខវិជ្ជាផ្សេង ដែលតម្រូវអោយសិស្ស រៀនភាសាបរទេស ជាជាងភាសាខ្មែរ ឥទ្ធិពលផ្នែកពាណិជ្ជកម្មជួញដូរជាមួយបរទេស ការលូតលាស់ខាងទទួល ដំណើរទេសចរណ៍ អន្តោប្រវេសន៍និងចំណូលស្រុក ជាដើម។

8/ ភាពក្រីក្របានបង្ខំ យុវជនខ្មែរ ជាច្រើន ដើរចាកសាលា ដើម្បីធ្វើការងារ ផ្គត់ផ្គង់ ការខ្វះខាតក្នុងគ្រួសារ ម៉្លោះហើយការសិក្សា និងការចេះដឹង ក៏ថមថយ​តាម​នោះ​ដែរ។

ដំណើរអភិវឌ្ឍន៍៖

1/ បច្ចុប្បន្ន ខ្មែរយើងមានសិទ្ធិសេរីភាពច្រើន ក្នុងការស្រាវជ្រាវ ឬសគល់របស់ខ្លួន ជាពិសេស ខាងអក្សរសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍។ បញ្ញាវ័ន្តខ្មែរជាច្រើន បាន​ចេញ​មុខ ធ្វើការយ៉ាង ឧស្សាហ៍ ស្វិតស្វាញ ក្នុងការស្រាវជ្រាវអក្សរសាស្រ្ត របស់ខ្លួន ព្រោះតែ សេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ធំធេង ចំពោះជាតិ ថ្វីបើពុំមាន ថវិកា ឧបត្ថម្ភ​ការងារ​នេះ។

2/ បណ្ណាល័យបានបង្កើតឡើងវិញ តាមសាលា ជាបន្តៗ ថ្វីបើពុំលឿនទាន់សេចក្តីត្រូវការរបស់សិស្ស។

3/ គណកម្មការ កម្មវិធីសិក្សាខាងអក្សរសាស្ត្រ បានចាប់ផ្តើម សរសេរ និងបោះពុម្ពសៀវភៅ ថ្មីៗទៀត សម្រាប់បង្រៀនសិស្ស នៅជំនាន់ថ្មីទៀត។

3/ អ្នកនិពន្ធខាងអក្សរសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍ បានបង្កើត បង្កើនស្នាដៃ កាន់តែច្រើន ក្នុងទីផ្សារ និងតាមរយៈគ្រឹស្ថានសិក្សា និងតាមរយៈអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល។

4/ ការចែកចាយចំណេះសិក្សា តាមរយៈប្រព័ន្ធឥន្ថឺណិត ដូចជា ហ្វេសប៊ុក នេះជាដើម។

5/ កម្មវិធីប្រកួតយករង្វាន់ អក្សរសាស្រ្ត អក្សរសិល្ប៍ ដើម្បីអំណោយលើកកម្លាំងចិត្ត ដល់បេក្ខជន ដែលមានជំនាញប្រសើរខាងអក្សរសាស្រ្ត អក្សរសិល្ប៍។

6/ ក្រសួងសិក្សាធិការ (ក្រសួងអប់រំយុវជននិងកីឡា) បានផ្តល់ចំណាប់អារម្មណ៍ លើអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ច្រើនជាងមុន ដូចជា ការអនុមតិ អោយយកវចនានុក្រម សម្តេចជួនណាត ជាគោលអក្ខរាវិរុទ្ធ ហើយមានបង្កើតក្រមការអក្សរសាស្រ្ត នៅពេលថ្មីៗនោះ ដើម្បីស្រង់ពាក្យខ្មែរបន្ថែម ឬបង្កើតបន្ថែម។

7/ យុវជនខ្មែរជាច្រើនមានទដ្ឋិវិជ្ជមាន កាលបើយល់ឃើញនូវការខ្វះខាតរបស់ខ្លួនខាងអក្សរនិងភាសាខ្មែរ ហើយក៏នាំគ្នាបើកចិត្តបើកគំនិតសិក្សា ដោយ​សោមនស្ស​រីករាយ គ្មានប្រកាន់។

8/ ការពិគ្រោះពិភាក្សាបើកចំហ នៅគ្រប់ទីកន្លែង ក្នុងការជួយគ្នា កែតម្រូវការប្រើភាសាខ្មែរ អោយបានត្រឹមត្រូវតាមក្បួនខ្នាត។

9/ ចំនួនយុវជន ដែលរក្សាផ្នួសក្នុងវត្ត នៅស្រុកខ្មែរ បច្ចុប្បន្ន មានចំនួនច្រើន លើសពេលណាៗ ទាំងអស់ ក្នុងប្រវត្តិជាតិខ្មែរ។ ឧទាហរណ៍ នៅវត្តពោធិវាល បាត់ដំបង មានសមណសិស្ស ដល់ទៅ ជាង៧០០ អង្គ។ នៅវត្តបវេល មានសមណសិស្ស ប្រហែល៤០០ អង្គ។ នេះមិនគិតពីវត្តជាច្រើនរយទៀត នៅបាត់ដំបង។ ចុះទម្រាំគ្រប់ខែត្រទៀត? មានន័យថា នៅអនាគត យ៉ាងខ្លីខាងមុខ យើងនឹងឃើញ ការលូតលាស់ក្នុងភាសាខ្មែរ កាន់តែច្រើនជាមិនខាន។

អ្វីដែលយើងនៅខ្វះ៖

1/ វចនានុក្រម តាមមុខវិជ្ជា ឯកទេសផ្សេងៗ ដូចជាខាងពាណិជ្ជកម្ម ពេទ្យ បច្ចេកវិទ្យា ជាដើម។

2/ សំណេរអត្ថបទ ដែលបណ្តុះប្រាជ្ញា ស្មារតី និងគំនិត ដើម្បីលើកទឹកចិត្ត មនុស្ស អោយស្រឡាញ់ ការអាននិងការសរសេរ។

3/ កាត់បន្ថយ កម្មវិធីកំសាន្ត ក្នុងទូរទស្សន៍ បន្ថែមកម្មវិធីអក្ខរកម្ម និងកម្មវិធីបណ្តុះស្មារតីអាន ដល់អ្នកដែលមិនអាច មានឧិកាស ដើរទៅដល់សាលា ដើម្បីរៀន។

4/ បង្កើនចំនួន អ្នកស្ម័គ្រចិត្តជួយធ្វើ ជាជាងជួយថា។

5/ ប្រាក់ខែផ្គត់ផ្គង់គ្រូបង្រៀន។

6/ អាហារូបករណ៍ឧបត្តម្ភសិស្ស ឬគន្ថការីខាង អក្សរសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍ ដើម្បីបន្តការស្រាវជ្រាវ សរសេរនិងបោះពុម្ព សៀវភៅ សម្រាប់​បណ្តុះ​បណ្តាល​ការ​សិក្សា​ជឿនលឿន ខាងភាសាខ្មែរ។

7/ ប្រពន្ធ័សមាគម អ្នកស្រឡាញ់អក្សរសាស្ត្រជាតិ។

អ្នកស្រីកែវច័ន្ទបូរណ៍

ទី៥ឧសភា២០១១

សម្តេចជួនណាត និងលោកកេងវ៉ាន់សាក់


មានព៌តមានខ្លះៗដែលទាក់ទង ទៅនឹងលោកអ្នកប្រាជ្ញ អក្សរសាស្រ្ត ជំនាន់មុន ដែល​បងប្អូន​យើង​ជំនាន់ក្រោយ ចេះតែនាំគ្នា គិតច្រឡំរៀងៗ អំពីអ្នកប្រាជ្ញភាសាខ្មែរជំនាន់មុន ហើយ​ចេះ​​តែកើតចិត្ត ស្រឡាញ់អ្នកប្រាជ្ញមួយ ស្អប់អ្នកប្រាជ្ញមួយ ឬទិទៀនអ្នកប្រាជ្ញមួយទៀត ក្នុងសង្គមខ្មែរយើង ព្រោះតែយើងពុំបានដឹង ឬពុំយល់ ច្បាស់ អំពីប្រវត្តិអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរ និង​ប្រវត្តិអក្សរសាស្រ្តខ្មែរនោះឯង។ ខ្ញុំសូមចែករំលែកព៌តមានខ្លះៗ តាមដែលខ្ញុំបានដឹង ពីលោក​សាស្រ្តាចារ្យ អក្សរសាស្រ្តខ្មែរ ជំនាន់មុន ដើម្បីអភិរក្ស និងអភិវឌ្ឍន៍ អក្សរសាស្រ្ត យោងទៅតាម សេចក្តីត្រូវការរបស់សង្គមយើង នាបច្ចុប្បន្ននេះ ៖

1/ សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួនណាត បានទទួលពានរង្វាន់ បណ្ឌិត្យផ្នែកអក្សរសាស្រ្ត ពីគណកម្មការ អក្សរសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ប្រចាំរាជាណាចក្រ កម្ពុជា នៅឆ្នាំ១៩៦៣ ។ រីគណកម្មការ មេប្រយោគ ដែលផ្តល់ពិន្ទុ លើសមត្ថភាពផ្នែកអក្សរសាស្រ្ត របស់ព្រះសង្ឃរាជ ជួនណាត នោះមាន លោកបណ្ឌិត កេងវ៉ាន់សាក់ លោកភឿនតុន លោកញ៉ុកថែម និងសម្តេចព្រះវនរ័តន៍ ប៉ាងខាត់

2/ គណកម្មការ ខេមរយានកម្ម បានត្រូវបង្កើតឡើង នៅចុងសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម  រវាង​ឆ្នាំ​១៩៦៨-១៩៦៩ (មុនរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ដឹកនាំដោយលោកលន់នល់) ដើម្បីបំបែក​និង​បង្កើតភាសាខ្មែរ បន្ថែមទៀត សម្រាប់ប្រើនៅក្នុងការសិក្សាជាន់ខ្ពស់ ខាងអក្សរសាស្រ្ត នៃ គណិត​វិទ្យា គីមី រូបវិទ្យា ធម្មជាតិវិទ្យា វិស្វកម្ម ស្ថាបត្យកម្ម  វេជ្ជវិជ្ជា ជីវវិទ្យា ចិត្តវិទ្យា សរិរវិទ្យា បច្ចេកវិទ្យា និងវិជ្ជាឯកទេស ជាច្រើនមុខទៀត។ ក្រុមគណកម្មការនេះ មាន​សមាជិកចម្រុះ មកពីគ្រប់សាខា គ្រប់ឯកទេស ក្នុងកម្ពុជា ជាច្រើនរូប។ នៅអំឡុងពេលនោះ លោក ហង្សធុនហាក់ បានត្រូវគេជ្រើសរើស តែងតាំង ជាប្រធាន របស់គណកម្មការ ដ៏ទូលាយនោះ ដោយមានសមាជិក ជាងម្ភៃនាក់ ចូលរួមផង ដូចជា សម្តេចសង្ឃរាជ ហួតតាត (ដែលបន្តវេនការងារ ពីសម្តេចសង្ឃរាជ ជួនណាត) សម្តេចព្រះវនរ័តន៍ ប៉ុន សមភាចន៍ (ជាព្រះគ្រូមួយអង្គរបស់ខ្ញុំ) និងសាស្រា្តចារ្យលុចប្លែងជាដើម។ នៅក្នុងចំណោម សមាជិក គណកម្មការ ខេមរយានកម្មទាំងឡាយនោះ ពុំមានលោកបណ្ឌិត្យ កេងវ៉ាន់សាក់ ចូលរួម ជា​សមាជិកទេ។ ម៉្យាងវិញទៀត សមាជិកទាំងឡាយនៃគណកម្មការខេមរយានកម្មបាន​ធ្វើ​មរណកាលទៅ ស្ទើរទាំងអស់ នៅសល់តែលោក លុចប្លែង មួយរូប ដែលរស់នៅ ប្រទេស​បារាំង  សព្វថ្ងៃនេះ។

នៅឆ្នាំ១៩៧០ គណកម្មការ ខេមរយានកម្ម បានសម្រេចបញ្ចេញ ការប្រើអក្សរនិងភាសា​ខ្មែរ នៅក្នុងការសិក្សា កម្រិត មហាវិទ្យាល័យ វិទ្យាល័យ និងអនុវិទ្យាល័យ ពេញផ្ទៃកម្ពុជា ព្រោះនៅជំនាន់មុននោះ មានតែការសិក្សា នៅកម្រិត បឋមសិក្សាទេ ដែលមានប្រើអក្សរ​ខ្មែរ ជាយាន សម្រាប់បង្រៀនវិជ្ជា ទៅពលរដ្ឋខ្មែរ តាមរយៈ សាលារៀនជាតិ។ ក្រៅពីនោះ ចាប់ពីកម្រិតសិក្សា ត្រឹមអនុវិទ្យាល័យ ឡើងលើ គេបង្រៀនមុខវិជ្ជាផ្សេងៗ ជា​ភាសា​បារាំង​ទាំងអស់ ទាំងសរសេរនិងនិយាយ លើកលែងតែ ថ្នាក់អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរមួយទេ ដែលគេ​ប្រើ​ភាសាខ្មែរ ក្នុងការបង្ហាត់បង្រៀន។ គណកម្មការនេះ បានធ្វើការបណ្តុះបណ្តាល និងអភិវឌ្ឍន៍ អក្សរសាស្រ្តខ្មែរ យ៉ាងជឿនលឿន ជាងពេលណាៗ ទាំងអស់  រហូតដល់ថ្ងៃចុងក្រោយ ដែល​ប្រទេស​ខ្មែរ ធ្លាក់ចូលក្នុងកណ្តាប់ដៃ នៃរបបខ្មែរក្រហម នៅឆ្នាំ១៩៧៥។ នៅពេលនោះ សាលារៀនទាំងឡាយ គ្រប់ជាន់ថ្នាក់ បានត្រូវបិទទ្វារចោល។ សៀវភៅសាស្រ្តាទាំងឡាយ បានត្រូវដុតបំផ្លាញជាផេះគ្មានសល់។ ចំណែកអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរ ទាំងឡាយ ក៏បានត្រូវ ពួកខ្មែរ​ក្រហមធ្វើទារុណកម្មយ៉ាងវេទនា រួចហើយ ក៏ត្រូវគេប្រហារជីវិតចោល ដោយឥតស្តាយ​ស្រណោះ។  មិនត្រឹមតែអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរ ខាងអក្សរសាស្រ្ត តែប៉ុណ្ណោះទេ ដែលត្រូវគេសម្លាប់ នរណាក៏ដោយ អោយតែចេះអាន ចេះសរសេរ ចេះនិយាយភាសា ឬមានកម្រិតវិជ្ជា លើស​ពីបឋម​សិក្សាឡើងទៅ ត្រូវគេធ្វើឃាដទាំងអស់ អោយតែខ្មែរក្រហម បានដឹងពីប្រវត្តិ កម្រិតវិជ្ជា និងការសិក្សា របស់ជននោះ។ ថ្វីបើយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏ស្នាដៃដ៏ល្អប្រណីត របស់ គណកម្មការ ខេមរយានកម្ម បាននៅសេសសល់រស់រវើក ជាកេរមរតក ដល់កុលបុត្រ ខ្មែរ ជំនាន់​ក្រោយ ប្រើរៀងរមក រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ជាពិសេស ភាសាខ្មែរទាំងឡាយ ដែល​យើង​ប្រើ នៅក្នុងមហាវិទ្យាល័យ វិទ្យាល័យ និងអនុវិទ្យាល័យ នៅក្នុងមុខវិជ្ជាផ្សេងៗ គឺនៅតែបន្ត ដូចកាលពីជំនាន់ ១៩៧០-១៩៧៥ គ្មានផ្លាស់ប្តូរ។

ដូច្នេះ បើយើងទាំងឡាយ នាំគ្នា ក្រឡេកបែរមើល ប្រវត្តិអក្សរសាស្រ្តខ្មែរ ពីជំនាន់សម្តេច​ជួនណាត រហូតមកដល់ ថ្ងៃ១៧មេសា១៩៧៥  អ្នកប្រាជ្ញខ្មែរ ទាំងឡាយ ជំនាន់នោះ ធ្វើការ​រួមគ្នា ស្រាក់ដៃទាំងក្រុមៗ យ៉ាងសស្រាក់សស្រាំ ដើម្បីការអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍន៍អក្សរសាស្រ្ត ជាតិខ្មែរណាស់ មិនថា គោលជំហរ នយោបាយ របស់ប្រទេសខ្មែរ បានផ្លាស់ប្តូរ យ៉ាងណា​ឡើយ។ ចៃដន្យ បច្ឆាជនខ្មែរ ជំនាន់ក្រោយ បែរជានាំគ្នា លាបព៌ណ នៃសេចក្តីស្រឡាញ់ ឬស្អប់​របស់​ខ្លួន ទៅលើអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរ និមួយៗ ទាំងឡាយនេះ ដោយព្រោះតែការ ដែលខ្លួន​ដឹង​មិនច្បាស់ ចេះតែនាំគ្នា ស្រឡាញ់អ្នកប្រាជ្ញមួយ ថ្កោលទោសអ្នកប្រាជ្ញមួយទៀត ស្ទើរតែ​គ្រប់គ្នា ហើយចេះតែនាំគ្នាគិតថា នរណាក៏ដោយ អោយតែសរសេរខ្មែរ ខុសពីអ្វី ដែល​សម្តេច​សង្ឃរាជ បានចងក្រងទុក គឺចាត់ទុកជាពិរុទ្ធ ដែលគួរថ្កោលទោស គ្រប់វេលា ហើយនាំ​គ្នាប្រមាថ មាក់ងាយស្នាដៃ អ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀតទាំងនោះ ថាមិនរក្សា អភិរក្ស អក្សរសាស្រ្ត​ជាតិ។ ប៉ុន្តែ បើសិនជាយើងនាំគ្នា ស្រាវជ្រាវ ហើយពិចារណា ហេតុផល បានស្គាល់ បានដឹង ច្បាស់លាស់នោះ យើង នឹងលែងមាន Favoritism គឺការនិយមចូលចិត្ត យោងទៅលើបុគ្គល​និយម ហើយនឹងបែរខ្លួន ទៅប្រកាន់យក នូវមោទនភាព យ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ ទៅលើតម្លៃអក្សរ​សាស្រ្តជាតិ ដែលអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរជាច្រើន បានសម្រក់ឈាមញើស របស់លោកសម្រាប់​ចែកចាយ ដល់កូនចៅ ជំនាន់ក្រោយៗ មុននឹងលោកចែកស្ថានពីយើងទៅ។ វិញ្ញាណក្ខ័ន្ធរបស់​លោក​ច្បាស់ជាអាចញញឹម ហើយបានទទួលភាពស្ងប់សុខ បើសិនជាកូនចៅ ជំនាន់ក្រោយ អាចបង្ហាញ នូវសាមគ្គីភាព និងមោទនភាព ចំពោះភាសា របស់ខ្លួន យ៉ាងទូលំទូលាយ ជាជាងផ្តល់​ទំនោរ មោទនភាព របស់ខ្លួន ទៅលើបុគ្គលនិយម តែមួយជ្រុង ហើយឈប់ថ្កោលទោស លោកទាំងឡាយទៀតដែលសម្រក់ញើសដើម្បីតម្កល់តម្កើងភាសាជាតិ ថាជាជន មិនអភិរក្ស អក្សរសាស្រ្តខ្មែរ តទៅទៀត។

សមាជិកគន្ថការីនិងសាស្រ្តាចារ្យពិគ្រោះ ៖

លោកសាស្រ្តាចារ្យ អ៊ូប៉េងសាន លោកសាស្រ្តាចារ្យ គីមមាសកូយ លោកសាស្រា្តចារ្យ អួន នឿង បណ្ឌិត្យឃូគីមទូយ អ្នកស្រីសាស្រ្តាចារ្យនៅសារិម អ្នកស្រីសាស្រ្តាចារ្យ អៀងម៉ាឡា

អ្នកស្រីកែវចន្ទ័បូរណ៍

៧ឧសភា២០១១

“បើស្អប់កុំឲ្យបាញ់ បើស្រឡាញ់កុំឲ្យខ្ចី”


អត្ថាធិប្បាយៈ

ពាក្យនេះ នរណាក៏ធ្លាប់ឮដែរ, ហើយអ្នកណាក៏មានរឿងដែលបណ្តាលមកពី “ស្អប់ ហើយនិង ខ្ចីបុល” នេះដែរ។

បើស្អប់ កុំឲ្យបាញ់ តើមានន័យយ៉ាងណា?

ពាក្យ “កុំឲ្យបាញ់” មិនមែនបាញ់នឹងគ្រាប់កាំភ្លើងនោះទេ គឺហាមមិនឲ្យ៖ ដើរនិយាយដើម, បន្តុះបង្អាប់, មួលបង្កាច់, ប្រើសម្តីមិនល្អ ទៅលើមនុសុ្សដែលខ្លួនស្អប់នោះ។ ការស្អប់ និង ស្រឡាញ់ គឺចារឿងមួយដែលមិនអាចឃាត់មិនឲ្យកើយមានបានទេ។ យើងមិនចូលចិត្តមនុស្សនេះ ហើយចូលចិត្តអ្នកខាងនោះ គឺចារឿងធម្មតារបស់មនុស្សលោក។ តែការសំខាន់ដែលយើងម្នាក់ៗត្រូវចងចាំទៅតាមបណ្តាំដូនតាយើង នៅត្រង់ចំណុចថា បើបានជាស្អប់អ្នកណាម្នាក់ហើយ សុំ “កុំបាញ់” អ្នកនោះឲ្យសោះ។ ព្រោះថា បើធ្វើយ៉ាងនេះ គឺយើងពង្រីកសំអប់នោះឲ្យកាន់តែធំឡើង រហូតដល់ពលមួយ សំអប់នោះនឹងផ្ទុះដូចគ្រាប់បែក អាចបណ្តាលឲ្យមានការស្លាប់-រស់ដល់អ្នកណាមិនខាន។

តើយើងគួរធ្វើយ៉ាងណា?

ចម្លើយយ៉ាងខ្លីៈ បើបានជាស្អប់ហើយ កុំដើរបរិហារកេរ្តិ៍គេឲ្យសោះ។ សុំបិទមាត់ឲ្យជិត។ កុំមានវាចាអាក្រក់ (និយាយដើម) ពីមនុស្សនោះ ប្រាប់មនុស្សម្នាក់ទៀតដើម្បីឲ្យគេជួយស្អប់។

ស្រឡាញ់ កុំឲ្យខ្ចី

មានន័យថា ការខ្ចីបុលរវាងមិត្តភក្តិ ច្រើននាំឲ្យក្លាយជាសត្រូវនឹងគ្នា ព្រោះអ្នកខ្ចី មិនគោរពពាក្យសន្យារបស់ខ្លួន។ មនុស្សច្រើនណាស់ តែងសន្យា “សុំខ្ចីតែ ៣ ថ្ងៃទេ ខ្ញុំយកមកសងវិញហើយ!”។ លុះ ៣ ថ្ងៃកន្លងផុតទៅ ម្ចាស់បំណុលឥតបានទទួលអ្វីទាំងអស់ – បាត់ឈឹង – គ្មានឮអ្វីសោះ។ ១ អាទិត្យកន្លងផុទៅ … រួចចូលអាទិត្យទី ២… អាទិត្យទី ៣ នៅតែឈឹង។ អត់ទ្រាំមិនបាន ម្ចាស់បំណុលក៏សួរ៖ “យ៉ាងណាទៅហើយ រឿងប្រាក់ ៣ ថ្ងៃនោះ?”។

កាលណាមានសំនួរ អ្នកខ្ចីភាគច្រើនបែរជាខឹង ដោយចោទប្រកាន់ថា គេមើលងាយខ្លួន -ល- … មិត្តភាពក៏ចាប់ប្រេះស្រាំ ឬបាក់បែកត្រឹមចំណុចនេះ។

ការខ្ចីបុលនៅពេលខ្វះខាត ជារឿងធម្មតាសម្រាប់មនុស្សភាគច្រើន។ ការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវបាក្យសន្យា ជារឿងលំបាកសម្រាប់មនុស្សភាគច្រើន។ គប្បីចាំថា ភាពទៀងត្រង់ នាំឲ្យយើងរស់បានយូរជាងការភូតកុហក, ជាពិសេស ការភូតកុហកមិត្តសម្លាញ់ដែលមានសុឆន្ទៈចំពោះខ្លួន គឺជាការបិទផ្លូវទៅរកសុខ។

សប្បុរសយល់ដោយមុខ ស៊ុកគ្រលុកពេកពុំជា


នេះជាពាក្យប្រដៅកូនចៅក្នុងរឿង «ធ្វើបុណ្យ ឬធ្វើទាន» ដកស្រង់ចេញពីសាស្ត្រា ច្បាប់កេរកាល។

បើយើងតាំងខ្លួនជាមនុស្សសប្បុរសៈ អាណិតអាសូរអ្នកដទៃ – ជួយទំនុកបម្រុងអ្នកខ្សត់ខ្សោយ -ល- នោះត្រូវឲ្យមានកម្រិត មានព្រំសីមា… កុំចេះតែប៉ាតណាប៉ាតណី។ គួរពិនិត្យមើលជាមុន ហើយពិចរាណាថា តើគួរឲ្យ គួរជួយ ឬមិនគួរ។ ហេតុអ្វី? ព្រោះអំណោយដែលយើងឲ្យចំពោះមនុស្សដែលមិនគួរឲ្យ វាអាចផ្តល់លទ្ធផលមិនល្អដល់អ្នកឲ្យ និងអ្នកទទួល។ យ៉ាងណាមិញ បើយើងឲ្យស្រាទៅជនប្រមឹក វានឹងជួយឲ្យមនុស្សនោះកាន់តែប្រមឹកខ្លាំងទៅទៀត នាំផលអាក្រក់ដល់កូនប្រពន្ធរបស់គាត់នោះ។ បើយើងឲ្យប្រាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ដែលត្រូវការប្រាក់នោះ យកទៅលេងល្បែង វាអាចនឹងជួយមនុស្សនោះ ឲ្យកាន់តែហិនហោចខ្លាំងថែមទៀត ព្រោះល្បែងគឺជាអំពីអបាយមុខ។

«ស៊ុកគ្រលុក» មានន័យថាៈ ឥតសណ្តាប់ធ្នាក់, ខ្ជីខ្ជា, កញ្ចះ-កញ្ជាយ, ច្របូកច្របល់។

ជនណាម្នាក់ដែលជាមនុស្សប្រកបដោយទឹកចិត្តសប្បុរសគ្មានព្រំប្រទល់ គឺថា គ្មានរបៀបរៀបរយ, ខ្ជីខ្ជា, គ្មានយល់មុខ ហើយច្របូកច្របល់ប៉ាតណាប៉ាតណី ដែលគេឲ្យឈ្មោះថា ស៊ុកគ្រលុកនោះ, ជននោះលោកចាត់ទុកថា «ពុំជា» បានសេចក្តីថា «មុខជាឈឺហើយ!»។

ហេតុនេះ គួរយល់ថា កិច្ចការអ្វីក៏ដោយ តែងមានព្រំសីមា ដែលជាកម្រិតសម្រាប់គ្រប់កិច្ចការ។ ការស្គាល់នូវព្រំសីមា មិនខុសពីការបង់អំបិលទៅក្នុងសម្លនោះទេ។ រឿងលំបាកត្រង់ចំណុចថា តើត្រូវបង់ប៉ុន្មាន ដើម្បីឲ្យសម្លនោះឆ្ងាញ់។

របាំ​អប្សរា​តំណាង​ឳ្យ​ព្រលឹង​ជាតិ និង​មាន​អាយ​កាល​រាប់​ពាន់​ឆ្នាំ


apsara.jpgដោយ​គឹម សារឿន, សេដ្ឋកិច្ច​ថ្ងៃនេះ

របាំ​អប្សរា បើ​តាម​ចម្លាក់​នៅ​លើ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត គេ​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា របាំ​នេះ​អាច​កើត​មុន​សម័យ​អង្គរ ឬ​ក្នុង​សម័យ​​មហានគរ ។

របាំ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​មហាក្សត្រ​យានីស៊ីសុវត្ថិ កុសុមៈនារីរតន៍ សិរីវឌ្ឍនា បង្កើត​ឡើង​ជា​ផ្លូវ​ការ​នៅ​អំឡុង​ឆ្នាំ ១៩៦០ សម័យ​សង្គមរាស្ត្រនិយម ។ របាំ​អប្សរា មាន​កាយវិការ​ចង្វាក់​រាំ​ចលនា​យឺត​ៗ ខុស​ប្លែក​ពី​របាំ​ដទៃ​បញ្ជាក់​ពី​គ្មាន​​ទុក្ខ​កង្វល់ សុភាព​រាប​សារ​របស់​ស្ត្រី​ខ្មែរ តំណាង​ឲ្យ​លក្ខណៈ​ជាតិ ហើយ​ទទួល​ការ​គាំ​ទ្រពី​សំណាក់​ភ្ញៀវ​ជាតិ និង​អន្ដរជាតិ ។

ខ្មែរ​យើង​មាន​សិល្បៈ និង​របាំ​ជា​ច្រើន​ប្រភេទ​សម្រាប់​សម្ដែង​ឳ្យ​ស្រប​នៅ​តាម​ទី​កន្លែង ពេល​វេលា និង​តំបន់​ដែល​គេ​និយម​ចូល​ចិត្ត ដើម្បី​បង្ហាញ​ប្រាប់​ពី​បញ្ហា​អ្វី​មួយ​ដែល​មាន​លាយ​ឡំ​ជា​មួយ​នឹង​សំណើច និង​តន្ត្រី ហើយ​បាន​បន្សល់​ទុក​រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ ។ ក្នុង​នោះ​គេ​សង្កេត​ឃើញ​របាំ​អប្សរា ឬ​របាំ​ទេវតា ដែល​សម្ដែង​ទៅ​មាន​សភាព​ទន់​ភ្លន់ អារម្មណ៍​ស្ងប់ស្ងាត់ បញ្ជាក់​ពី​ភាព​គ្មាន​កង្វល់ ញញឹម​រាក់​ទាក់ ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​លើក​យក​ទៅ​សម្ដែង​នៅ​ក្នុង​កម្មវិធី​បុណ្យ​ជាតិអន្ដរជាតិ ទទួល​បាន​ការ​ពេញ​និយម​គាំទ្រ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ទាំង​ក្នុង​ និង​ក្រៅ​ប្រទេស ។

បន្ត​ការ​អាន