សិល្បៈប្រើវោហារបង្ហូរគំនិត


ដោយ នភ ហង្ស ផលា

អ្នកប្រាជ្ញ មិនមែនជាប្រាជ្ញ ដោយការនិយាយច្រើន តែប្រាជ្ញដោយសារគំនិតនិងការប្រព្រឹត្ត ប្រកប ដោយ សីលធម៌ គុណធម៌ និងការនាំនូវគតិបណ្តុះនូវគុណប្រយោជន៍ សម្រាប់មនុស្សផង ជាទូទៅ ដោយការប្រើពាក្យពេចន៍ ប្រពៃថ្លៃថ្នូរ មានន័យខ្លឹមសារ មានគំនិតនិងឆន្ទៈ ឧត្តុង្គឧត្តម មានសច្ចៈភាព សមរម្យតាមកាលៈទេសៈ មានន័យថា អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ រមែងត្រិះរិះ គិតវែកញែក វិភាគល្អិតល្អន់ ច្បាស់លាស់ អំពីគុណសម្បត្តិនិងគុណវិបត្តិ ដែលជាផលនៃ ពាក្យពោលស្ដីរបស់ខ្លួន ទាំងឡាយ។ ដូច្នេះ យើងគប្បីជ្រើសរើស គំរូល្អរបស់លោកបែបខាងលើនេះ យកមកប្រើប្រាស់ ដើម្បី បង្កើនថ្វីដៃនិពន្ធរបស់យើង អោយឈានចូល កម្រិតមួយ យ៉ាងខ្ពស់ត្រដែត គង់វង្សយូរអង្វែង។

ពូជពង្សសាវតារខ្មែរជាអ្នកសិល្បៈកាព្យឃ្លោង

បើសិនយើងនាំគ្នាសង្កេត អោយជាក់លាក់ទៅ យើងនឹងបានឃើញថា ស្មេរខ្មែរដ៏ល្បីល្បាញ ទាំងឡាយ ច្រើននិយមជ្រើសរើស ចងក្រងអក្សរសិល្ប៍ លក្ខណៈ កម្រងកែវ បែប កំណាព្យ (ដូចជានៅក្នុងរឿង រាមកេរ្តិ៍ ក្រុងសុភមិត្រ ទុំទាវ ច្បាប់អប់រំ ច្បាប់ផ្សេងៗ) ចម្រៀង(ទំនុកច្រៀងមហោរី ប្រពៃណី ប្រជាប្រិយ និងសម័យ) និង ភាសិតផ្សេងៗ ជាដើម។ មូលហេតុចំបងដែលខ្មែរយើងមាន ទម្លាប់ សរសេរ បែបកាព្យឃ្លោង គឺមកពីឥទ្ធិពលនៃ តន្ត្រីនិងសិល្បៈ បានដោតដាំ ក្នុងសន្ដានរបស់យើង តាំងពី បុរេកាលមក ដោយសារការយល់ឃើញ ជាប់ជានិច្ចថា ‍‌ជីវិតខ្មែរគឺជាសិល្បៈ សិល្បៈគឺជាជីវិតខ្មែរ។ ទស្សនៈនេះ បានញ៉ាំងអោយប្រទេសជាតិខ្មែរ ទទួលនូវការរីកដុះដាលចម្រុងចម្រើន ច្រើនសម័យកាល រាប់មិនអស់ រហូតធ្លាប់ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ទូទាំងសកលលោក ថា ជាអាណាចក្រមួយ ដែលប្រកបដោយវប្បធម៌ និង អរិយធម៌យ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ ត្រកុំត្រកាល ទៀតផង។ ទន្ទឹមនឹងការរីកចម្រើននេះ កម្រងកែវ ផ្នែកកំណាព្យកាព្យឃ្លោង ក៏បានក្លាយជា គោលចំបងនៃការនិពន្ធអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ដែលអ្នកប្រាជ្ញបញ្ញវ័ន្ដ និងកវីរបស់យើង ជាច្រើនជំនាន់តមក និយមជ្រើសយកមកធ្វើជាគោល ក្នុងការសរសេរ ផ្តិតគំនិតនិងឆន្ទៈរបស់ខ្លួន នៅក្នុងការណែនាំអ្នកអាន អោយបានទទួលនូវការកំសាន្តផង ទទួលចំណេះចេះដឹងផង និងបណ្តុះស្មារតីជាតិនិយមផង ព្រមជាមួយគ្នាយ៉ាងពេញទំហឹង តែម្តង។ ដោយមូលហេតុនេះ ទើបយើងឃើញ សិល្បៈកំណាព្យ បានធ្វើដំណើរវិវដ្តជ្រួតជ្រាបក្នុងជីវិតរបស់ខ្មែរ គ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ រហូតមានជាប់ជាទំនៀមទម្លាប់ តរៀងដល់សព្វថ្ងៃនេះ ដូចជាប្រភេទ សំនៀងតូរ្យតន្ត្រី ដែលគេច្រៀងប្រគំឡើង នៅពេលមានបុណ្យទាន ឬពិធីសំខាន់ៗ ដូចជា ពីធីមង្គលការ ពីធីឡើងផ្ទះ ពិធីបង្កក់កូនចៅ ពិធីឈាបនកិច្ច ជាដើម។

កវី ការគិត និង ការបង្ហូរគំនិត

កវីទាំងឡាយ ច្រើនផ្តល់ការវិភាគលំអិត ទៅលើអ្វីៗទាំងពួង ដែលទាក់ទិនទៅនឹងរឿងរ៉ាវ ក្នុងជីវិត របស់ខ្លួន ឬក្នុងសង្គម ត្បិតអី កវីជាប្រភេទអ្នកនិពន្ធ ដែលចូលចិត្តធ្វើការសង្កេត ពិនិត្យ ល្អិតល្អន់ ជាទីបំផុត។ មិនថានៅទីណា កន្លែងណា កវីតែងសម្លឹងរក លក្ខណៈប្លែកៗ ពិសេសៗ អស្ចារ្យ នៃអ្វីៗជុំវិញខ្លួនជានិច្ច ហើយចងក្រងនូវគំហើញផ្សេងៗរបស់គេ ទុកជាបទចម្រៀង ឬ ជាកំណាព្យផ្សេងៗ ដែលមានចុងចួនពិរោះរណ្ដំ តាមក្បួនខ្នាតនៃសិល្បៈកំណាព្យខ្មែរ។ កវីឆ្នើម ច្រើនមានទេពកោសល្យខ្ពស់ក្នុងការប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍ ពិរោះរណ្ដំ តាមលក្ខណៈអក្សរសិល្ប៍ ដើម្បីបង្ហាញនូវគំនិត និង អារម្មណ៍ផ្សេងៗ ដែលទាក់ទងទៅនឹងសោភ័ណជីវិត និងប្រយោជន៍ទាំងឡាយ ដែលនាំជីវិត អោយកាន់តែថ្កុំថ្កើងរុងរឿង។ លក្ខណៈពិសេសនៃសំណេរកវី គឺផ្តោតទៅលើ គោលការណ៍ច្បាស់លាស់ មានចេតនាអ្វីមួយពិត ប្រាកដ ដែលធ្វើអោយអារម្មណ៍ អ្នកអានរំភើបរីករាយសប្បាយ និងទទួលភាពរមនានៅក្នុងចិត្ត ទើបស្នាដៃនិពន្ធនិមួយៗនោះ មានអត្ថន័យ រសខ្លឹមសារ ពណ្ណរាយ សម្រាប់កវីខ្លួនឯងផង សម្រាប់អ្នកអានទាំងឡាយផង។ ស្នាដៃចងក្រងនិមួយៗ ជាប្រភព បែងចែកកវីនិពន្ធ អោយមានលក្ខណៈ ពិសេសៗ រៀងៗខ្លួន យោងទៅតាមគំនិត ប្រាជ្ញា និង ការបណ្ដុះភាពរីករាយរបស់កវីចំពោះអ្នកអាន។

ជាធម្មតា កវីច្រើនមានគោលបំណងក្នុងការចងក្រងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ដូចជា៖

១. និពន្ធដើម្បីកំសាន្ដ សប្បាយជាទូទៅ

២. និពន្ធដើម្បីរៀបរាប់អំពីបទពិសោធន៍ និង អារម្មណ៍របស់អ្នកនិពន្ធ

៣. និពន្ធដើម្បីបញ្ចេញមតិយោបល់ ឬ គំនិតផ្សេងៗ ទាក់ទងទៅនឹងសង្គម និង ជីវិត

៤. និពន្ធដើម្បីការអប់រំទូន្មាន បណ្ដុះប្រាជ្ញា និង បង្កើនស្មារតីទទួលខុសត្រូវរបស់មនុស្សក្នុងសង្គម

១. និពន្ធដើម្បីកំសាន្ដ សប្បាយជាទូទៅ

កវីដែលនិពន្ធសម្រាប់កំសាន្ដ ច្រើនរៀបរាប់ពីសម្ព័ន្ធចំណងដួងចិត្ត រវាងអ្នកនិពន្ធ និង ធម្មជាតិស្រស់ត្រកាល ពីសេចក្ដីស្រឡាញ់ ប្រតិព័ទ្ធ ភក្ដីភាព ឬ ពីអារម្មណ៍រំជើបរំជួល ជ្រួលក្នុងបេះដូង ដូចជានៅក្នុងបទចម្រៀង ឬ កំណាព្យកាព្យឃ្លោងពិរោះរណ្ដំ ដើម្បីខាបអារម្មណ៍អ្នកស្ដាប់ អោយអណ្ដែតអណ្ដូង តាមរយៈសំនួនវោហារដ៏ផ្អែមល្ហែមរបស់អ្នកនិពន្ធ។ កវីយើង និយមចងក្រងពីសោភ័ណ ធម្មជាតិ មានដូចជា ទឹកជ្រោះ ព្រឹក្សាលតាវល្លិ៍ ព្រៃភ្នំក្រំថ្ម ទឹករលកសមុទ្រ ជើងមេឃ ពពកខ្យល់ ម្រឹគីម្រឹគា បក្សីបក្សា មច្ឆា និង ភូមិករ។ល។ ទាំងនេះជាលក្ខណៈពិសេស ដែលកវីបញ្ចេញទឹកដមស្នាដៃបង្កអារម្មណ៍អ្នកអាន អោយយល់នូវភាពរមនា សប្បាយរីករាយ ក្សេមក្សាន្ដ នៅក្នុងក្រអៅបេះដូង។

២. និពន្ធដើម្បីរៀបរាប់អំពីបទពិសោធន៍ និង អារម្មណ៍របស់អ្នកនិពន្ធ

នៅក្នុងរឿងជីវិតជាទូទៅ មនុស្សយើងម្នាក់ៗ រមែងឆ្លងកាត់ហេតុការណ៍ច្រើនរាប់មិនអស់ ដែលជាបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ប្លែកៗ ផ្សេងៗគ្នា។ ជួនកាលកវីយើងខ្លះ មានត្រឹមតែបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួននេះ សម្រាប់់បន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹង ដែលមានក្នុងចិត្តរបស់ខ្លួន អោយបានធូស្រាល នៅពេលដែលកំពុងប្រឈមមុខនឹងអារម្មណ៍ណែនណាន់ តានតឹង ពិបាកអ្វីមួយ។ បទពិសោធន៍មិនល្អ បង្ករអោយមានអារម្មណ៍មិនល្អ។ នេះជាហេតុនាំអោយកវីយើង មួយចំនួន និយមលើកយកតែអារម្មណ៍ហ្មួហ្មងរបស់ខ្លួន មកបញ្ចេញតាមរយៈទឹកខ្មៅចុងប៉ាកា ដែលជាហេតុបង្ក និង ជម្រុញអោយអ្នកអាន មានអារម្មណ៍ធុញថប់ តប់ប្រមល់ តាមអត្ថរសសំណេរអវិជ្ជមានរបស់កវី ដូចជា ការសរសេរអំពីគំនុំសងសឹក លាយឡំនិង កំហឹងទោសៈ ស្អប់ខ្ពើម និន្ទារិះគន់ ច្រណែន ប្រទុស្តឫស្យា ការបន្ទាបបន្ថោកតម្លៃមនុស្សភាពរបស់ខ្លួន ឬ អ្នកដទៃ ជាដើម។ ប្រការនេះ ជាបញ្ហាដ៏ធំមួយនៅក្នុង សង្គមខ្មែរបច្ចុប្បន្ននេះ ព្រោះថា ការចងក្រងតាមលក្ខណៈអវិជ្ជមាន បានបាក់ក្លាយជាផ្នត់គំនិត ចាក់ស្រែះ ក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ហើយនៅមិនទាន់ឃើញមានការកែប្រែ អោយប្រសើរ វិជ្ជមាន ច្រើននៅឡើយទេ។ ដើម្បីកែប្រែទម្លាប់មិនល្អនេះ ស្មេរទាំងឡាយ គប្បីរក្សាសតិស្មារតីរបស់ខ្លួនអោយមានលំនឹង និង រក្សាទឹកដមស្នាដៃ អោយឋិតនៅក្នុងភាពវិជ្ជមានជានិច្ច ជាពិសេសនៅពេលដែលចងក្រងអត្ថបទ ដែលនឹងមានប្រិយភាពយូរលង់ចេរកាល នៅក្នុងប្រវត្តិអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ។ ស្មេរទាំងឡាយ គប្បីសិក្សា សម្រាំងយកក្បួនល្អៗ ពីកវីបណ្ឌិត និង អ្នកប្រាជ្ញខ្មែរ ដូចដែលយើងនបានរៀបរាប់ពីខាងដើម។ នៅពេលណាដែលស្មេរ ចងក្រងអត្ថបទ ដែលនាំមកនូវភាពរុងរឿង ថ្កុំថ្កើង ក្សេមក្សាន្ដ នោះសង្គមខ្មែរយើង នឹងបរិបូរណ៍ទៅដោយភាពវិជ្ជមាន មានវឌ្ឈនៈភាព និងសុខមាលភាព ក្នុងដួងចិត្តយ៉ាងពិតប្រាកដ។

៣. និពន្ធដើម្បីបញ្ចេញមតិយោបល់ ឬ គំនិតផ្សេងៗ ទាក់ទងទៅនឹងសង្គម និង ជីវិត

សិទ្ធសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិយោបល់ មានតម្លៃខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការរីកចំរើនរបស់សង្គមយើង ព្រោះថា គំនិតនិមួយៗ មិនដូចគ្នា ហើយអាចនាំប្រយោជន៍ដល់សង្គមយើង ប្រសើរៗ ផ្សេងៗគ្នាដែរ។ កវីនិពន្ធយើងមួយចំនួន បានស្គាល់ច្បាស់នូវតម្លៃនេះហើយ ក៏បានខំប្រឹងព្យាយាម យកក្បួនតែងកំណាព្យផ្សេងៗ មកប្រើប្រាស់ ជាទបង្ហូរគំនិត ឆន្ទៈ និង ការពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីដុះខាត់នូវទេពកោសល្យរបស់ខ្លួន ដើម្បីពង្រីកនិងពង្រឹង ភាពរីកចម្រើនក្នុងផ្នែកអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរផង ក្នុងការបណ្ដុះបណ្ដាល គំនិតពណ្ណរាយ របស់មនុស្សក្នុងសង្គមជាតិផង។ មតិយោបល់ ដែលមានតម្លៃបំផុតគឺជាមតិដែលនាំនូវសារៈប្រយោជន៍ប្លែកៗ យ៉ាងបរិបូណ៌ដល់សង្គម ក្នុងគោលបំណងកែលំអរអោយបានប្រសើរជាងមុន អោយមានភាពរីកចំរើន អោយមានការដុះដាល ទាំងប្រភពធនធានមនុស្ស និង សង្គម ជាទូទៅ។ រីឯគំនិតល្អៗទាំងនោះវិញសោត ក៏អាស្រ័យទៅលើការដែលយើងអាចយកគំនិតនោះទៅអនុវត្តន៍ ប្រើប្រាស់ បានដោយមានប្រសិទ្ធភាពជាក់ស្ដែង។ កវីដែលមានគោលដៅបែបនេះ ច្រើនសរសេររៀបរាប់លើកយកហេតុផល គុណសម្បត្តិ មកបង្ហាញ ដើម្បីជាឯកសារយោង គាំទ្រគំនិតយោបល់របស់ខ្លួន។ កាលបើអ្នកអានណាមួយ ប្រទះស្នាដៃ និង គំនិតជ្រៅជ្រះបែបលក្ខណៈខាងលើនេះ គួរឆ្លៀតឱកាស ស្រង់គំនិត និងមតិយោបល់ល្អៗទាំងឡាយនោះ មកវិភាគ ពិចារណាអោយបានហ្មត់ចត់ មុននឹងយកទៅអនុវត្តន៍ពិសោធន៍ អោយបានឃើញជាក់ច្បាស់។

៤. និពន្ធដើម្បីការអប់រំទូន្មាន បណ្ដុះប្រាជ្ញា និង បង្កើនស្មារតីទទួលខុសត្រូវរបស់មនុស្សក្នុងសង្គម

ភ័ព្វសំណាងមួយរបស់ខ្មែរគឺ ប្រទេសយើងបរិបូណ៌ ទៅដោយអ្នកប្រាជ្ញ សឹងតែគ្រប់សម័យកាល គ្រប់ជំនាន់ ជាពិសេស អ្នកប្រាជ្ញដែលមានឆន្ទៈមុតមាំក្នុងការអប់រំ ណែនាំ កូនចៅ អោយទទួលនូវគំនិត និង ការទូន្មានល្អៗ ទៅអនុវត្តន៍ បណ្ដុះបណ្ដាលភាពរីកចម្រើន និង សុភមង្គលក្នុងជីវិត។ ជាតិជាអ្នកប្រាជ្ញ រមែងប៉ិនប្រសប់ ក្នុងការស្វែងរកវិធីសាស្ដ្រផ្សេងៗ ដើម្បីអប់រំ ណែនាំ បង្ហាញផ្លូវ ក្នុងចំណោមនោះ មានការសរសេរចងក្រងគំនិតអប់រំ ជាកំណាព្យ ជាកម្រងកែវទំនុកចម្រៀង ជាភាសិត ពិរោះៗ ជាពាក្យស្លោក ជាច្បាប់ទូន្មាន ជារឿងព្រេងនិទាន ជារឿងប្រលោមលោក ជាអត្ថបទសិក្សា ផ្សេងៗ។ល។

កវីអ្នកប្រាជ្ញរបស់យើង និយមលើកយកសេចក្ដីល្អ ក្នុងសីលធម៌ និង គុណធម៌ ចាំបាច់សម្រាប់ការរស់នៅ ដោយសុខសន្តិភាព និង វឌ្ឍនៈភាព ដូចជា៖

– កំណត់សម្គាល់នូវសេចក្ដីល្អ និង វិន័យប្រចាំខ្លួន គឺ សីលធម៌

– កំណត់សម្គាល់នូវអំពើល្អ របស់មនុស្ស គឺ គុណធម៌

– ការសម្ដែងកតញ្ញូតា ចំពោះអំពើល្អ របស់បុគ្គល ដូចជាអ្នកមានគុណ គ្រូបាអាចារ្យ ជាដើម។

– កំណត់សម្គាល់នូវសេចក្ដីព្យាយាមរបស់មនុស្ស ដើម្បីជម្រុញ ពង្រឹងចិត្តកូនចៅ អោយខិតខំតស៊ូ បំពេញកិច្ចការ តាមមុខនាទី។

– ពង្រឹងស្មារតីទទួលខុសត្រូវ របស់កូនចៅ ដូចជាការផ្ដល់ឳវាទ អប់រំ រំលឹកដាស់តឿន កូនចៅ ឬ មនុស្សទាំងឡាយក្នុងសង្គម អោយប្រព្រឹត្តខ្លួនសមរម្យ ក្នុងការចិញ្ជឹមជីវិតដោយសុចរិត ដោយកម្លាំងសតិប្រាជ្ញា កម្លាំងកាយចិត្ត និងមានស្មារតី មនសិការ រក្សាការពារ ផ្ទះសម្បែង ទីលំនៅ បរិដ្ឋាន ញាតិ មិត្រ ទ្រព្យសម្បត្តិ។ល។

– ពង្រីកសាមគ្គីភាព ដោយក្រើនរំលឹក អោយមនុស្សចេះសម្របសម្រួលខ្លួន ចិត្ត គំនិត រួមសហការរវាងគ្នានឹងគ្នា ដើម្បីសម្រេចគោលការណ៍អ្វីមួយ ព្រមទាំងបង្ហាញអោយមនុស្សគ្រប់រូប បានឃើញ បានយល់នូវសារៈប្រយោជន៍ និង កម្លាំងដ៏មុតមាំអស្ចារ្យនៃសាមគ្គីភាព។

– បណ្ដុះសុខមាលភាព គឺ ភាពកក់ក្ដៅក្នុងគ្រួសារ និង ពន្លាតឥទ្ធិពលនៃសុភមង្គលរបស់មនុស្ស ទៅលើសង្គមញាតិមិត្តជុំវិញខ្លួន និង សង្គមជាតិទាំងមូល។

– កំណត់សម្គាល់នូវសប្បុរសធម៌ យោគយល់ អធ្យាស្រ័យ របស់មនុស្សចំពោះមនុស្សដូចគ្នា គឺ ការលើកបង្ហាញនូវភាពប្រសើរ របស់បុគ្គល ដែលមានទង្វើល្អ មានអនុគ្រោះ និង ការអត់ អោន រវាងគ្នានឹងគ្នា។

ក្នុងចំណោមចំនុចសំខាន់ៗខាងលើ យើងគប្បីផ្ដល់តម្លៃ និង ចំណាប់អារម្មណ៍ ខ្ពស់បំផុតទៅលើ ការនិពន្ធដើម្បីអប់រំទូន្មាន បណ្ដុះប្រាជ្ញា និង ស្មារតីទទួលខុសត្រូវ។ សូមបញ្ជាក់ថា ការអប់រំដែលប្រសើរ ពុំមានការបង្គាប់បញ្ជា អោយអ្នកអានធ្វើអ្វីៗតាមពាក្យបញ្ជា ដោយមិនទុកឱកាស អោយគេបានពិចារណា គ្រប់ជ្រុងជ្រោយនោះឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការអប់រំល្អប្រសើរ រមែងជួយអោយអ្នក ទទួលនូវពន្លឺប្រាជ្ញា និង ភាពស្រស់ត្រកាលក្នុងជីវិត ប្រកបដោយក្ដីសង្ឃឹមក្នុងដួងចិត្ត និង ភាពវិជ្ជមាននៅក្នុងគំនិតជានិច្ច ជាកាល។ ស្មេរអាចសម្រេចគោលបំណងធំនេះ ដោយប្រសិទ្ធបាន អាស្រ័យទៅលើទេពកោសល្យប្រើវោហារ បែបអ្នកប្រាជ្ញប៉ិនប្រសប់ ដើម្បីបញ្ចេញនូវគំនិតល្អៗ រាប់មិនអស់ សាបព្រោះក្នុងសង្គមខ្មែរ អោយរីកចម្រើនរុងរឿងនិរន្តន៍។

‹សច្ចៈភាពជាជំហរ សីលធម៌បរិបូណ៌ នាំអភិរម្យ គុណធម៌ប្រពៃជាគោលធំ យុត្តិធម៌មុតមាំជាកំពូល›

‹វិន័យជាគន្លឺះ ភាពថ្លៃថ្នូរជាគ្រឹះ ខន្តីជាជំហរ អភ័យជាគ្រឿងលំអ ចិត្តបវរជាសរសរគំនិតអ្នកប្រាជ្ញ› ‍‍

~ នហផ

សប្បាយ និង រីករាយ


សម្រាប់សត្វឃ្មុំ, ផ្កាគឺជាប្រភពនៃជីវិត។ សម្រាប់ផ្កា, ឃ្មុំគឺជាអ្នកនាំសារនៃក្តីស្រឡាញ់។ ហើយសម្រាប់ទាំងឃ្មុំ ទាំងផ្កា, ការអោយ និងការទទួលនូវក្តីសប្បាយ(1) គឺជាសេចក្តីត្រូវការ និងជាក្តីរីករាយ(2)។
………………………………………………………
កំណត់សម្គាល់៖
សម្រាប់ខ្មែរយើង ក្តីសប្បាយ និងក្តីរីករាយ គឺជាវេវនស័ព្ទ។ បានសេចក្តីថា មានន័យដូចគ្នា ហើយយើងអាចប្រើមួយណាក៏បាន ដោយគ្រាន់តែមួយជាភាសាបាលី ហើយមួយទៀត ជាភាសាខ្មែរប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែដើម្បីភាពងាយយល់ នៅក្នុងវិស័យចិត្តវិទ្យា ខ្ញុំសូមធ្វើការបែងចែកដូចតទៅថា៖

(1) សប្បាយ គឺប្រើសម្រាប់បំពេញផ្នែករាងកាយ នៅក្នុងគ្រាណាមួយ។ ឧទាហរណ៍៖ យប់មិញ រាំលេងសប្បាយណាស់។ យប់មិញគឺជាគ្រា ហើយការរាំ គឺការបំពេញផ្នែករាងកាយ។

(2) រីករាយ គឺប្រើសម្រាប់ការបំពេញផ្នែកចិត្ត ដែលអាចកើតមានឡើង ដោយគ្មានពេលកំណត់។ ឧទាហរណ៍៖ នឹកឃើញយប់មិញ បានរាំសប្បាយជាមួយនឹងមិត្តភក្តី ពិតជាធ្វើឲ្យចិត្តខ្ញុំរីករាយណាស់។

សញ្ញាក្បៀសនៅក្នុងវេយ្យាករណ៍ខ្មែរ


អ្វីដែលគួរដឹង អំពីសញ្ញាក្បៀស នៅក្នុងវេយ្យាករណ៍ខ្មែរ។ ខ្ញុំផូសត៍អត្ថបទនេះ គឺសម្រាប់អ្នកដែលដឹងសេចក្តីតែម្ខាង ហើយឃើញគេសរសេរប្លែកពីខ្លួន ក៏តាំងសន្មត់ថាគេខុស ហើយទៅស្តីប្រដៅគេ។

សញ្ញាក្បៀសនៅក្នុងវេយ្យាករណ៍ខ្មែរ
១-ក្បៀស ( , ) ឬកណ្ដកសញ្ញា (La virgule)[9]
សញ្ញានេះ ប្រើសម្រាប់ញែកពាក្យក្នុងប្រយោគឲ្យដាច់ពីគ្នា ទោះពាក្យរៀបរាប់នោះ ជានាមក្តី ជាគុណនាមក្តី ជាកិរិយាស័ព្ទក្តី ។ គួរកត់សម្គាល់ថា ការប្រើក្បៀសក្នុងការសរសេររបស់ខ្មែរយើង ក៏ប្រហាក់ប្រហែលនឹងការប្រើក្បៀសរបស់លោកខាងលិចដែរ ។
ក/ ការប្រើក្បៀសក្នុងការពិពណ៌នា រៀបរាប់ជំពូកនាម
ខ/ ការពិពណ៌នារៀបរាប់អសាធារណនាម
គ/ ការពិពណ៌នារៀបរាប់គុណនាម
ឃ/ ការពិពណ៌នារៀបរាប់កិរិយាស័ព្ទ
● កំណត់សម្គាល់ នៅក្នុងឃ្លាប្រយោគបរទេសដូចជា ភាសាបារាំង អង់គ្លេស អេស្ប៉ាញ៉ុលជាដើមនោះ ប្រយោគល្បះណា ដែលខ្មែរយើងត្រូវប្រើដកឃ្លា គេប្រើក្បៀសទាំងអស់។ នេះអាចជាទម្លាប់ភាសាគេ ឬក៏ធ្វើទៅតាមការតម្រូវចាំបាច់ នៃក្បួនវេយ្យាករណ៍របស់គេ ។
អត្ថបទខ្មែរយើងពីបុរាណ ដែលចារនៅលើក្រាំងក្ដី សាស្ត្រាស្លឹករឹតក្ដី នៅក្នុងឃ្លាប្រយោគទាំងអស់នោះ ពុំដែលមានប្រើក្បៀសទាល់តែសោះ ។ យើងកត់សម្គាល់ឃើញថា ចាប់តាំងពីប្រទេសយើង ឋិតក្រោមរបបអាណានិគមបារាំងមក ប្រហែលដោយសារបានទទួលឥទ្ធិពល ពីរបៀបរបបសរសេរបែបបារាំង យើងក៏ចាប់ផ្ដើមប្រើក្បៀស ជារៀងរហូតមក ។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងនេះក្ដី យើងសង្កេតឃើញមានទំនោរពីរគឺ ៖
ក/-ប្រភេទជនដែលបានរៀនសូត្រ ចេះដឹងជ្រៅជ្រះភាសាបារាំង ច្រើនសរសេរប្រើក្បៀស ។
ខ/-ប្រភេទជនដែលចេះតែភាសាខ្មែរ ក៏ទទួលយកទម្លាប់មត៌ក ពីបុព្វបុរសជាន់ដើម ហើយសរសេរឥតប្រើក្បៀសទេ ។
និយាយរួមមក ការប្រើដកឃ្លា ជំនួសក្បៀស ឬប្រើដកឃ្លាផង និងប្រើក្បៀសផង គឺមិនមានអ្វីប្លែកគ្នាខ្លាំងពេកនោះទេ ។ ប៉ុន្តែការប្រើក្បៀស វាមានចរិតច្បាស់លាស់ ប្រាកដប្រជាជាង[10] ។

បាលី និង ខ្មែរ


ដកស្រង់ពីសៀវភៅ “ប៉ាកកាទេព: សិល្បវីធីនិពន្ឋ ដោយប្រើវិញ្ញាណ១០”,

និពន្ឋរៀបរៀង និង រចនាក្រប  អ្នកស្រី កែវ ចន្ទ័បូរណ៍

 

ស្មេរខ្លះនិពន្ឋស្នេហ៍បាលី

គិតថាប្រពៃល្អខ្ពង់ខ្ពស់

ប្រើពាក្យខ្មែរងាយលាយចម្រុះ

 

គិតថាស្រកយសអស់តម្លៃ។

ភ្លេចគិតហើយឬថាភាសា

បាលីសាស្ត្រាខ្មែររបានខ្ចី

ពីស្រុកគេផ្សេងយូរមកអី

បើប្រើបាលីយើងត្រូវប្រែ។

 

ហេតុម្តេចទម្លាប់ជំទើតជើង

បរទេសលើកឡើងខ្ពស់ម្ល៉េះទេ

រួចជាន់បង្អាប់ភាពជាខ្មែរ

ភាសាស្រុកស្រែពុកម៉ែប្រៀន?

 

ភាសាខ្មែរររាយងាយស្រួលស្តាប់

អ្នកស្រុកអានគាប់មិនយ៉ាករៀន

មិនបាច់រត់ស្វែងបណ្ឌិតស្មៀន

ជួយបកស្រាយប្រៀនពន្យល់ន័យ។

 

ភាសាតាដូនផ្ញើកូនចៅ

ម្តេចជាន់លិចទៅទាបស្មើដី

ពាក្យខ្មែររាយតួសមប្រពៃ

ស្តាប់យល់អស់ន័យម្តេចថាអន់?

កវី នូកន អ្នកប្រើពាក្យថា “ ប្រលោមលោក ” មុនគេ


នូ កន

ប្រភព: http://www.chanbokeo.com

ភ្នំពេញ: សៀវភៅអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរសតវត្សទី២០ របស់លោក ឃីង ហុកឌី បានកត់សំគាល់ថា លោក នូ កន ជាអ្នកប្រើពាក្យថា “ ប្រលោមលោក ” មុនគេ សម្រាប់បកប្រែភាសាបារាំងថា roman សំដៅដល់ប្រភេទរឿងជាពាក្យរាយធម្មតា មិនមែនជារឿងល្បែងដែលខ្មែរយើងពីបុរាណ តែងតែសរសេរជាពាក្យកាព្យ ។

នូ កន ជាកវីពុទ្ធសាសនិក និង ជាមន្ត្រីរាជាការដ៏មានឈ្មោះល្បីម្នាក់នាចុងសតវត្សទី២០ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះករុណា នរោត្តម ។ កវីរូបនេះបានបន្សល់ទុកនូវស្នាដៃដ៏ល្បី ល្បាញមួយចំនួន ហើយស្នាដៃដែលខ្មែរគ្រប់ស្រទាប់ស្គាល់ជាងគេគឺរឿង ទាវឯក ។ ខាងក្រោមនេះជាសម្រង់ដកចេញពីរឿង ទាវឯក ។
– ឯទាវមៀងមើលឃើញអ្នកឯក ល្អល្អះចម្លែក ឈរនៅក្រៅ
ស្គាល់ជាអ្នកប្រុស ឆោមស្រងៅ ស្រែកហៅមេនោ មកមើលផង ។
– អង្គុយនិត្យនៅ នាបង្អួច ក្នុងចិត្តកើតកួច ភក្ត្រសៅហ្មង
ទន្ទឹងរឹងថប់ ក្រៃកន្លង លុះឯកដល់ហោង បានស្បើយទុក្ខ ។
– ទើបឯកឆ្លាសឆ្លើយ ឆ្លងវាចា ថាហៃប្អូនភ្ងា នាងបានសុខ
ឯបងនេះសោត សឹងកើតទុក្ខ តាំងពីឈមមុខ ទុក្ខបងធ្ងន់ ។
បន្ត​ការ​អាន

វិភាគភាសិត៖ ខ្លួនទាបប្រើបង្អោង


អ្នកស្រី កែវច័ន្ទបូរណ៍

“ខ្លួនទាបកុំតោង ដៃខ្លីកុំឈោង ស្រវាអោបភ្នំ” ជាភាសិតដែលចាស់បុរាណ ក្នុងសង្គមសក្តិភូមិ (dictatorship) បានបង្កើតឡើង ដើម្បីបំបាក់កម្លាំងចិត្តអ្

នកក្រ អ្នកតូចទន់ទាប កុំអោយហ៊ានលូកឈោង ប្រាថ្នាខ្ពស់ហួសប្រាណ ហួសសង្គមវណ្ណៈរបស់ខ្លួន ដូចជាអ្នកក្រតូចទាប ដែលប្រាថ្នា ស្រឡាញ់កូនអ្នកធំ ជាគូគាប់ ឬអ្នកមានវណ្ណៈតូចទាប ចង់ប្រឹងប្រាថ្នា ដើម្បីស្វែងរកបុណ្យសក្តិការងារធំដុំ ក្នុងវណ្ណៈសង្គមថ្នាក់លើ ជាដើម។ នៅក្នុងសង្គមបុរាណខ្មែរ គេរាយមនុស្ស ចែកតាមស្រទាប់វណ្ណៈ (ដូចជាវណ្ណៈក្សត្រ វណ្ណៈបព្វជិត វណ្ណៈមន្ត្រី វណ្ណៈសេដ្ឋីអភិជន វណ្ណៈអ្នកងារ ឬបាវបម្រើ។ល។ រួចហើយ គេក៏បង្កើតភាសិតឬពាក្យស្លោក ដើម្បី បង្អាក់ផ្លូវគំនិតមិនអោយអ្នកតូចទាប ងើបឡើង តស៊ូប្រឹងប្រែង ប្រជែងផ្លូវ ជាមួយអ្នកឈរក្នុងវណ្ណៈខ្ពស់ នោះបានឡើយ។ ដូច្នេះ អ្នកក្រ អ្នកតូចទាប អ្នកល្ងង់ គ្មានថ្ងៃនឹងតស៊ូ ដើម្បីភាពលូតលាស់របស់ខ្លួន ហួសព្រំដែនវណ្ណៈ ដែលសង្គមថ្នាក់លើ គូសអោយនោះដែរ។

ចៃដន្យ សង្គមខ្មែរ បានផ្លាស់ប្តូរតាមសម័យកាល ពីសង្គមសក្តិភូមិបុរាណ ឈានចូលមកយុគថ្មីមួយទៀត ដែលពលរដ្ឋម្នាក់ៗ នាំគ្នា រើបម្រះស្វែងរក សិទ្ធសេរីភាព របស់ខ្លួន តាមរយៈឥទ្ធិពល នៃរបបប្រជាធិបតេយ្យ សេរីនិយម។ នៅវេលានេះ យើងសង្កេតឃើញ ថាពលរដ្ឋយើង បានទទួលការសិក្សាជ្រៅជ្រះ មានការស្វែងយល់ នូវគំនិតវិជ្ជមាន និងរីកចម្រើន ជាច្រើន សម្រាប់បណ្តុះបណ្តាលខ្លួន និងបណ្តុះបណ្តាល មនុស្សជាទូទៅ អោយក្លាយជាពលរដ្ឋប្រសើរៗ ជ្រោមជ្រែងជាតិ មិនថា ខ្លួនស្ថិតនៅក្នុងវណ្ណៈណាក៏ដោយ។ ដូច្នេះហើយ ទើបយើងឃើញ សង្គមបច្ចុប្បន្ន បានលាតដៃ យ៉ាងទូលាយ ទទួលស្គាល់ និងត្រងយក នូវពលរដ្ឋទាំងឡាយ មកបម្រើស្រុកទេស តាមរយៈកម្រិតសតិប្រាជ្ញា សមត្ថភាព និងគុណសម្បត្តិប្រសើរ ដទៃទៀត របស់ពលរដ្ឋទាំងនោះ ជាជាងសម្លឹងមើលវណ្ណៈយស ក្រុមគ្រួសាររបស់គេ ដូចនាគ្រាអតីតកាល តទៅទៀត។

ក្នុងសម័យកាលបច្ចុប្បន្ននេះ សង្គមយើងជាទូទៅ ភាគច្រើនបានផ្លាស់ប្តូរទដ្ឋិនិងគំនិត ពីដំណើរ បន្ទុចបង្អាក់កម្លាំងចិត្តមនុស្ស មកលើកកម្លាំងចិត្ត ជំរុញកម្លាំងចិត្តមនុស្ស សាជាថ្មីវិញម្តង។ ហើយដំណើរនៃការជំរុញចិត្តមនុស្ស បណ្តុះកម្លាំងចិត្តមនុស្ស ជាដំណើរប្រសើរបំផុត ក្នុងការសាងប្រទេសជាតិ អោយជឿនលឿននិងមានជោគជ័យ ព្រោះថា កាលបើពលរដ្ឋទាំងឡាយ មានកម្លាំងចិត្តខ្លាំងក្លា ជួយខ្លួនឯង អោយបានក្លាយជាមនុស្សប្រសើរ សង្គមជាតិប្រាកដជាបរិបូណ៌ ទៅដោយពលរដ្ឋប្រសើរ។ កាលណាប្រទេសជាតិបរិបូណ៌ ទៅដោយពលរដ្ឋប្រសើរ មានការចេះដឹងខ្ពស់ នោះប្រទេសជាតិ នឹងមានដំណើរ ឆ្ពោះទៅរកភាពរុងរឿងពណ្ណារាយ ដោយស្វ័យប្រវត្តិ។

តើសុភាសិតខាងក្រោមនេះ

“ខ្លួនទាបប្រើបង្អោង ដៃខ្លីប្រើទំពក់ឈោង ជើងមានឈានជាន់ឡើងអោយខ្ពស់” ឬក៏

“ខ្លួនទាបអោយប្រឹងហាត់តោង ដៃខ្លីអោយប្រឹងហាត់ឈោង ជើងមានហាត់ឈានជាន់ឡើងខ្ពស់”

តើមានអត្ថន័យដូចម្តេចខ្លះ?

ន័យអត្ថានុរូប ឬន័យត្រង់៖

ខ្លួនទាបអោយប្រឹងហាត់តោង៖ ទាបកំពស់រូបកាយ ទាបសុខភាព ប្រឹងហាត់កីឡា ហាត់ប្រាណ នឹងជួយអោយមានសុខភាព ទាំងសាច់ដុំឆ្អឹងឆ្អែង អោយបានកាន់តែរីកដុះដាល មានសុខភាពប្រសើរល្អជាងមុន។ បើសិនមានកិច្ចការអ្វី សម្រាប់ដោះស្រាយ ដោយកម្លាំងសាច់ដុំឬសុខភាព នោះយើងអាចពឹងខ្លួនឯងបានយ៉ាងរវាសរវៃ ហើយមានប្រសិទ្ធភាពបំផុត។

ខ្លួនទាបអោយប្រើបង្អោង៖ បើចង់បេះផ្លែឈើ លើមែកខ្ពស់ បើមិនប្រឹងតោងមែក តោងដើម ច្បាស់ជាឡើងមិនដល់ នឹងបេះផ្លែឈើបាន។ បើសិនឡើងមិនកើត ប្រើបង្អោង ប្រើទំពក់ ប្រើជើងឈានជាន់មែក ជាន់បង្អោង កាន់ទំពក់បេះ។ បើសិនមិនប្រឹងស្រវេស្រវា ប្រើប្រាជ្ញាដោះស្រាយ ប្រើដៃជើងជាទីពឹង ប្រើធនធានដែលមានជុំវិញខ្លួនជាប្រយោជន៍ នោះយើងពិតជាមិនបានផ្លែឈើ បរិភោគឡើយ។

ន័យអត្ថាបដិរូប ឬន័យប្រៀបធៀប៖

ខ្លួនទាបអោយប្រឹងហាត់តោង៖ បើដឹងថា ខ្លួនទាបវិជ្ជា ទាបចំណេះ គប្បីតោងសាលា តោងគ្រូ តោងគម្ពីរ តោងសិល្ប៍វិធីសិក្សា ជួយអោយខ្លួកាន់តែចេះប្រសើរឡើង។ បើដឹងខ្លួនខ្វះខាតចំណេះ ឬទេពកោសល្យ គប្បីស្វែងរកវិធីបណ្តុះបណ្តាលការចេះដឹង និងទេពកោសល្យរបស់ខ្លួន អោយកាន់តែប្រសើរ ជាងមុន ជាលំដាប់ឡើង។

ខ្លួនទាបអោយប្រើបង្អោង ៖ ទាបតែកាយមែនពិត គប្បីប្រើសតិប្រាជ្ញា ជាបង្អោង នាំជីវិត ទៅរកជោគជ៍យ។ ជើងគឺជាសមត្ថភាព របស់ខ្លួនយើង។ ទៅណាមកណា យើងពឹងជើងជាជំនួយ ដើម្បីជួយនាំខ្លួនយើង ទៅដល់ទីខ្ពស់។ បើដឹងថាខ្លួនយើងទាប សូមប្រើប្រាជ្ញាជាបង្អោង ប្រើជើងជាកម្លាំង សមត្ថភាព របស់ខ្លួន ដើម្បីជួយខ្លួនយើង អោយបានដើរឡើងសំដៅ ទៅគោលដៅ នៅទីខ្ពស់ បានប្រសិទ្ធ ទៅតាមកម្រិតនៃការប្រឹងប្រែងរបស់យើង និងតាមឧិកាសដែលហុចអោយ។

ដៃខ្លីប្រើទំពក់ឈោង ៖ ពេលខ្លះ ប្រើដៃប្រើជើង របស់ខ្លួន មិនគ្រប់គ្រាន់ ឬមិនអាចផ្តល់ប្រយោជន៍ ទាន់ចិត្ត យើងនោះទេ នោះយើងអាចខ្ចីទំពក់ផ្សេងៗទៀត មកប្រើ ដោយពឹងផ្អែកលើ កម្លាំងសមត្ថភាពស្នាដៃ របស់យើងដែរ ដូចជា ការទៅខ្ចីប្រាក់ទុនធនធាន ពីធនាគារ ដើម្បីពង្រីកក្រុមហ៊ុនពាណិជ្ជកម្មរកស៊ី ជួលបុគ្គលិកមកធ្វើការក្នុងក្រសួង រួចប្រើទេពកោសល្យប្រាជ្ញា (ដៃ) និងសមត្ថភាព (ជើង) របស់យើង ក្នុងការដឹកនាំការងារក្រុមហ៊ុន និងដឹកនាំបុគ្គលិក ក្នុងពង្រីកកិច្ចការរកស៊ី អោយបានចម្រើនថ្កុំថ្កើងជោគជ័យ។ ព្រមពេលជាមួយគ្នានោះ ធនាគារ ក៏បានរីកធនធាន ដោយសារកម្លាំងសមត្ថភាព ទេពកោសល្យ និងមធ្យោបាយ របស់យើងដែរ។ ដូច្នេះ ទំពក់ និងបង្អោង គឺជាធនធាន ដែលមាននៅជុំវិញខ្លួនយើងផង ទាំងឡាយ ដែលដៃរបស់យើង (ប្រាជ្ញាផលិត) អាចខ្ចីយកមកប្រើការ ពង្រីកការងារ និងភាពរុងរឿងក្នុងជីវិត បានដោយងាយ។

រួមសេចក្តីមក៖

“ខ្លួនទាបប្រើបង្អោង ដៃខ្លីប្រើទំពក់ឈោង ជើងមានឈានជាន់ឡើងអោយខ្ពស់” ឬក៏
“ខ្លួនទាបអោយប្រឹងហាត់តោង ដៃខ្លីអោយប្រឹងហាត់ឈោង ជើងមានហាត់ឈានជាន់ឡើងខ្ពស់”

យើងគ្រប់គ្នា គប្បីបណ្តុះបណ្តាលខ្លួន មិនថា ខ្លួនយើង ស្ថិតនៅក្នុងវណ្ណៈសង្គមណាឡើយ ព្រោះថា គ្រប់គ្នា រមែងមានចំណុចខ្វះខាត គ្រប់គ្នាទាំងអស់ មិនលើកលែងបុគ្គលណាមួយឡើយ។ សូមកុំបណ្តោយអោយខ្លួនយើង បាក់កម្លាំងចិត្ត ទៅតាមទំនោរប្រមាថ របស់ចាស់បុរាណខ្លះៗ ដែលប្រាថ្នា មិនចង់ឃើញ អ្នកតូចទាប បានទទួលនូវការរីកចម្រើនដុះដាល ក្នុងជីវិត តទៅទៀត។ ផ្ទុយទៅវិញ នរជនណាដែលអាចបង្រៀនដៃអោយហាត់​តោង អោយជើងហាត់រៀនឈានជាន់ និងរៀនប្រើសតិប្រាជ្ញា ខ្ចីបង្អោងទំពក់ មកជួយបណ្តោះកិច្ចការងារ ទាំងពួងរបស់ខ្លួន នរជននោះ រមែងបានទទួល នូវការរីកចម្រើនដុះដាល ក្នុងជីវិតរបស់គេ មិនលែងឡើយ។

វិបត្តិអក្សរសាស្រ្តនៅកម្ពុជា


ហេតុអ្វីបានជាយុវជនខ្មែរបច្ចុប្បន្ន សរសេរអក្សរជាតិមិនសូវបានត្រឹមត្រូវតាមក្បួនខ្នាត?

 

វិបត្តិ៖

1/ ក្បួនសាស្រ្តាអក្សរសាស្រ្តជាតិ របស់ខ្មែរ បានត្រូវបំផ្លាញចោល នៅសម័យប៉ុលពត ស្ទើរតែអស់គ្មានសល់។

2/ បញ្ញាវ័ន្តខ្មែរ បានស្លាប់គរជើង វាល់លាននាក់ នៅសម័យប៉ុលពត។ មាននៅសល់ខ្លះ ភៀសខ្លួន ទៅនៅក្រៅប្រទេស ដើម្បីរក្សាជីវិត។ ខ្លះទៀតវិលវិញ មក​បម្រើ​ជាតិសាជាថ្មី សព្វថ្ងៃនេះ។ តែចំនួន របស់បញ្ញវ័ន្តជាន់ខ្ពស់ ខាងអក្សរសាស្រ្ត មានចំនួនស្តួចស្តើង ពិបាកនឹងបែងខ្លួន ធ្វើការងារ ខាងបណ្តុះបណ្តាលការសិក្សា ដល់យុវជន អោយសមនឹងចំនួនដែលត្រូវការ។

3/ ការឧបត្ថម្ភ របស់ក្រសួងរដ្ឋាភិបាល ខាងសិក្សាធិការអប់រំ ផ្នែកស្រាវជ្រាវ អភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍន៍ អក្សរសាស្រ្តខ្មែរ នៅមានកម្រិតមិនលូតលាស់ទាន់​តម្រូវ​ការ ក្នុងជីវិតរបស់យុវជន សម័យថ្មី  ដែលកំពុងលង់ ក្នុងសម័យសម្ភារនិយម ជាពិសេស ខាងបច្ចេកវិជ្ជា។

4/ ភាពខ្វះខាតរបស់សាលា (ចំនួនសៀវភៅ និងបណ្ណាល័យ មានកម្រិត)

5/ ប្រាក់ខែស្តួចស្តើង របស់គ្រូ ធ្វើអោយគ្រូ បង្រៀនសិស្សមិនដិតដល់ ត្បិតអាល័យទទួលខុសត្រូវក្នុងអាជីពផ្សេងទៀត ដើម្បីរកប្រាក់ខែបន្ថែម ផ្គត់ផ្គង់​គ្រួសារ។

6/ កម្មវិធី និងម៉ោងសិក្សា ខាងអក្សរសាស្រ្ត អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ក្នុងសាលា ពីបឋមសិក្សា ដល់ឧត្តមសិក្សា មានកម្រិត តិចជាងម៉ោងបង្រៀន កាលពីជំនាន់មុន​១៩៧៥។

7/ សង្គមខ្មែរ ឥលូវ កំពុងទទួលឥទ្ធិពល ពីវប្បធម៌ បរទេស តាមរយៈ ការសិក្សាជាន់ខ្ពស់ ខាងមុខវិជ្ជាផ្សេង ដែលតម្រូវអោយសិស្ស រៀនភាសាបរទេស ជាជាងភាសាខ្មែរ ឥទ្ធិពលផ្នែកពាណិជ្ជកម្មជួញដូរជាមួយបរទេស ការលូតលាស់ខាងទទួល ដំណើរទេសចរណ៍ អន្តោប្រវេសន៍និងចំណូលស្រុក ជាដើម។

8/ ភាពក្រីក្របានបង្ខំ យុវជនខ្មែរ ជាច្រើន ដើរចាកសាលា ដើម្បីធ្វើការងារ ផ្គត់ផ្គង់ ការខ្វះខាតក្នុងគ្រួសារ ម៉្លោះហើយការសិក្សា និងការចេះដឹង ក៏ថមថយ​តាម​នោះ​ដែរ។

ដំណើរអភិវឌ្ឍន៍៖

1/ បច្ចុប្បន្ន ខ្មែរយើងមានសិទ្ធិសេរីភាពច្រើន ក្នុងការស្រាវជ្រាវ ឬសគល់របស់ខ្លួន ជាពិសេស ខាងអក្សរសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍។ បញ្ញាវ័ន្តខ្មែរជាច្រើន បាន​ចេញ​មុខ ធ្វើការយ៉ាង ឧស្សាហ៍ ស្វិតស្វាញ ក្នុងការស្រាវជ្រាវអក្សរសាស្រ្ត របស់ខ្លួន ព្រោះតែ សេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ធំធេង ចំពោះជាតិ ថ្វីបើពុំមាន ថវិកា ឧបត្ថម្ភ​ការងារ​នេះ។

2/ បណ្ណាល័យបានបង្កើតឡើងវិញ តាមសាលា ជាបន្តៗ ថ្វីបើពុំលឿនទាន់សេចក្តីត្រូវការរបស់សិស្ស។

3/ គណកម្មការ កម្មវិធីសិក្សាខាងអក្សរសាស្ត្រ បានចាប់ផ្តើម សរសេរ និងបោះពុម្ពសៀវភៅ ថ្មីៗទៀត សម្រាប់បង្រៀនសិស្ស នៅជំនាន់ថ្មីទៀត។

3/ អ្នកនិពន្ធខាងអក្សរសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍ បានបង្កើត បង្កើនស្នាដៃ កាន់តែច្រើន ក្នុងទីផ្សារ និងតាមរយៈគ្រឹស្ថានសិក្សា និងតាមរយៈអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល។

4/ ការចែកចាយចំណេះសិក្សា តាមរយៈប្រព័ន្ធឥន្ថឺណិត ដូចជា ហ្វេសប៊ុក នេះជាដើម។

5/ កម្មវិធីប្រកួតយករង្វាន់ អក្សរសាស្រ្ត អក្សរសិល្ប៍ ដើម្បីអំណោយលើកកម្លាំងចិត្ត ដល់បេក្ខជន ដែលមានជំនាញប្រសើរខាងអក្សរសាស្រ្ត អក្សរសិល្ប៍។

6/ ក្រសួងសិក្សាធិការ (ក្រសួងអប់រំយុវជននិងកីឡា) បានផ្តល់ចំណាប់អារម្មណ៍ លើអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ច្រើនជាងមុន ដូចជា ការអនុមតិ អោយយកវចនានុក្រម សម្តេចជួនណាត ជាគោលអក្ខរាវិរុទ្ធ ហើយមានបង្កើតក្រមការអក្សរសាស្រ្ត នៅពេលថ្មីៗនោះ ដើម្បីស្រង់ពាក្យខ្មែរបន្ថែម ឬបង្កើតបន្ថែម។

7/ យុវជនខ្មែរជាច្រើនមានទដ្ឋិវិជ្ជមាន កាលបើយល់ឃើញនូវការខ្វះខាតរបស់ខ្លួនខាងអក្សរនិងភាសាខ្មែរ ហើយក៏នាំគ្នាបើកចិត្តបើកគំនិតសិក្សា ដោយ​សោមនស្ស​រីករាយ គ្មានប្រកាន់។

8/ ការពិគ្រោះពិភាក្សាបើកចំហ នៅគ្រប់ទីកន្លែង ក្នុងការជួយគ្នា កែតម្រូវការប្រើភាសាខ្មែរ អោយបានត្រឹមត្រូវតាមក្បួនខ្នាត។

9/ ចំនួនយុវជន ដែលរក្សាផ្នួសក្នុងវត្ត នៅស្រុកខ្មែរ បច្ចុប្បន្ន មានចំនួនច្រើន លើសពេលណាៗ ទាំងអស់ ក្នុងប្រវត្តិជាតិខ្មែរ។ ឧទាហរណ៍ នៅវត្តពោធិវាល បាត់ដំបង មានសមណសិស្ស ដល់ទៅ ជាង៧០០ អង្គ។ នៅវត្តបវេល មានសមណសិស្ស ប្រហែល៤០០ អង្គ។ នេះមិនគិតពីវត្តជាច្រើនរយទៀត នៅបាត់ដំបង។ ចុះទម្រាំគ្រប់ខែត្រទៀត? មានន័យថា នៅអនាគត យ៉ាងខ្លីខាងមុខ យើងនឹងឃើញ ការលូតលាស់ក្នុងភាសាខ្មែរ កាន់តែច្រើនជាមិនខាន។

អ្វីដែលយើងនៅខ្វះ៖

1/ វចនានុក្រម តាមមុខវិជ្ជា ឯកទេសផ្សេងៗ ដូចជាខាងពាណិជ្ជកម្ម ពេទ្យ បច្ចេកវិទ្យា ជាដើម។

2/ សំណេរអត្ថបទ ដែលបណ្តុះប្រាជ្ញា ស្មារតី និងគំនិត ដើម្បីលើកទឹកចិត្ត មនុស្ស អោយស្រឡាញ់ ការអាននិងការសរសេរ។

3/ កាត់បន្ថយ កម្មវិធីកំសាន្ត ក្នុងទូរទស្សន៍ បន្ថែមកម្មវិធីអក្ខរកម្ម និងកម្មវិធីបណ្តុះស្មារតីអាន ដល់អ្នកដែលមិនអាច មានឧិកាស ដើរទៅដល់សាលា ដើម្បីរៀន។

4/ បង្កើនចំនួន អ្នកស្ម័គ្រចិត្តជួយធ្វើ ជាជាងជួយថា។

5/ ប្រាក់ខែផ្គត់ផ្គង់គ្រូបង្រៀន។

6/ អាហារូបករណ៍ឧបត្តម្ភសិស្ស ឬគន្ថការីខាង អក្សរសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍ ដើម្បីបន្តការស្រាវជ្រាវ សរសេរនិងបោះពុម្ព សៀវភៅ សម្រាប់​បណ្តុះ​បណ្តាល​ការ​សិក្សា​ជឿនលឿន ខាងភាសាខ្មែរ។

7/ ប្រពន្ធ័សមាគម អ្នកស្រឡាញ់អក្សរសាស្ត្រជាតិ។

អ្នកស្រីកែវច័ន្ទបូរណ៍

ទី៥ឧសភា២០១១