កុំផឹក Kool Aid!


2333943088_f633021146

ដោយ បុត្រាខ្មែរ

នេះជាពាក្យដ៏សំខាន់ ដែលគេតែងនិយាយ នៅក្នុងភាសាអង់គ្លេស៖ “Don’t drink the Kool Aid. – បកប្រែជាខ្មែរអោយចំថា “កុំផឹក Kool Aid”។ តើឃ្លានេះមានន័យថាម៉េច, ហើយចេញមកពីប្រភពណា?

ជាដំបូង, យើងត្រូវស្គាល់ អ្វី ជា Kool Aid សិន។ Kool Aid គឺជាប្រភេទភេសជ្ជៈម្យ៉ាង ដែលមានពណ៌ក្រហម ហើយទទួលការនិយមចូលចិត្ត នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ Kool Aid គឺរបៀបសរសេរបម្លែង ពីពាក្យ Cool Aid, មានន័យថា “ជំនួយត្រជាក់”។ Kool Aid ជាភេសជ្ជៈម្យ៉ាង ដែល​គេ​និយម​ផឹក​នៅ​ពេល​​បាយ ​ជា​ពិសេស នៅ​ខែក្ដៅ​ ​ និង​ក្រោយ​ពេលលេងកីឡា។ Kool Aid ផ្សំឡើង​ពី​សារធាតុច្រើនយ៉ាង ដែលមាន​ជាតិ​​​អំបិល, ទឹក​អាស៊ីត​ក្រូច​ឆ្មា, កាល្សយូមហ្វូស​ហ្វាត, ម្សៅ​រស​ជាតិ​សិប្បនិមិត្ត និងវីតាមីន C ​មាន​រសជាតិផ្សេងៗ​គ្នា។

ឃ្លា “Don’t drink the Kool Aid” ចេញមកពីព្រឹត្តិការណ៍មួយ ដែលសម្លាប់មនុស្សអស់យ៉ាងច្រើន។ អ្នកដឹកនាំសាសនាម្នាក់ ឈ្មោះ ជីម ចូនស៍ (Jim Jones) បានបញ្ចុះបញ្ចូល បរិស័ទដែលដើរតាមគាត់ អោយធ្វើដំណើរជាមួយគាត់ ឆ្ពោះទៅកាន់អាមេរិកខាងត្បូង ដើម្បីបង្កើតនិគមសាសនា នៅកន្លែងមួយឈ្មោះថា Jonestown។ បរិស័ទខ្លះ បានចាកចេញពីក្រុមសាសនា ត្រឡប់ទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិកវិញ ហើយសុំអោយអាជ្ញាធរ បើកការស៊ើបអង្កេតមួយ។ សមាជិកសភាម្នាក់ ដែលមកពីទីក្រុងសាន់ ហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូ បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ ចូនស៍ថោន ដើម្បីនិយាយជាមួយ ជីម ចូនស៍។

ជីម ចូនស៍, មេដឹកនាំសាសនា, បានសម្រេចចិត្ត សម្លាប់បរិស័ទទាំងអស់។ គាត់បានលាយថ្នាំពុល នៅក្នុងទឹក Kool Aid អោយបរិស័ទទាំងអស់ និងសមាជិកសភាផឹកទឹក ។ មនុស្សទាំងអស់ ត្រូវបានសម្លាប់។

សព្វថ្ងៃនេះ, “Don’t drink the Kool Aid” ឬ “កុំផឹក Kool Aid” គឺមានន័យថា កុំចេះតែជឿតាមអ្នកណាម្នាក់ ទាំងងងិតងងល់។ មានន័យថា អ្នកត្រូវរក្សាគំនិតបើកចំហ ហើយត្រូវគិតពីខ្លួនឯង។ កុំបណ្ដោយអោយខ្លួន ជាប់នៅក្នុងសំណាញ់នៃឧត្តមគតិ របស់បុគ្គលណា ឬក្រុមបក្សណាមួយ។

ការណ៍នេះ គឺពិតជាពិសេស នៅក្នុងរឿងនយោបាយ ក៏ដូចគ្នានឹងសាសនាផងដែរ។ សង្គ្រោះជាតិ ឬស៊ីភីភី, អិលឌីភី ឬខ្មែរឈប់ក្រ, ព្រហ្មលិខិត, កម្មផលជាតិមុន, ធ្វើបុណ្យនឹងលោកសង្ឃ ទើបបានឡើងឋានសួគ៌, ។ល។ និង ។ល។ គឺសុទ្ធតែជាឧទាហរណ៍យ៉ាងល្អ អំពីឧត្តគតិបក្សនយោបាយ ឬជំនឿសាសនា ដែលពោរពេញទៅដោយភាពចម្រូងចម្រាស់ នៅពីខាងក្រោយ។ កាលណាយើង ប្រកាន់យកម្ខាង គឺមានន័យថា យើងមានឆន្ទៈវាយប្រហារ ទៅលើម្ខាងទៀត។

ឥឡូវ យើងយករឿងសាសនា មកធ្វើជាឧទា-ហរណ៍។ ព្រះអប់រំមនុស្សថា កុំសម្លាប់ជីវិត, ប៉ុន្តែពួកមនុស្សច្បាំងគ្នា ក្នុងនាមព្រះអាទិទេពដ៏អស្ចារ្យ។ ព្រះពុទ្ធបានប្រឹងប្រែង ធ្វើបដិវត្តន៍សាសនា ដើម្បីផ្លាស់ប្ដូរលទ្ធិហិណ្ឌូ ដែលពោរពេញទៅដោយភាពពុករលួយ, បែងចែកឋានៈ វណ្ណៈសង្គម ប៉ុន្តែគេបែរជាយកព្រះគោ (តំណាងព្រហ្មញ្ញ) និងព្រះកែវ (តំណាងព្រះពុទ្ធ) មកចងផ្អោបជាមួយគ្នា ហើយហៅខ្លួនឯងថា ជាពុទ្ធសាសនិក រួចនាំគ្នាប្រព្រឹត្តិបំពានវិន័យព្រះពុទ្ធ ដោយនាំគ្នាសែនព្រេន អារក្ស អ្នកតា ទេវតា បិសាច, ឃើញដុំថ្មរាងចម្លែក ក៏នាំគ្នាអុជធូបបន់ស្រន់។ គេថា ព្រះសង្ឃជាស្រែបុណ្យ ក៏គិតតែនាំគ្នា ទៅធ្វើបុណ្យតែនឹងសង្ឃ ហើយមើលរំលងជនទុរគត ដែលឈរសុំទាន នៅមុខក្លោងទ្វារវត្ត។ ទាំងនេះហើយ ជាការផឹក Kool Aid!

មិនថា អ្នកមាននិន្នាការនយោបាយ ឬឧត្តមគតិទេរទៅខាងណា, ចូររក្សាគំនិតចំហ ហើយចៀសវាងការដើរតាមគេ ទាំងងងិតងងល់។ វិធីសាកល្បងដ៏ល្អមួយ ដើម្បីមើលថា តើខ្លួនកំពុងផឹក Kool Aid ឬអត់ទេនោះ, ចូរគិតអំពីចំណុចមិនល្អណាមួយ នៅខាងក្រុមខ្លួន ហើយគិតអំពីចំណុចល្អណាមួយ ខាងក្រុមប្រឆាំង។

យើង គួរដឹងថា មនុស្សទាំងអស់ ឬក្រុមដែលប្រឆាំងនឹងខ្លួនទាំងអស់ ពុំមែនសុទ្ធតែអាក្រក់គ្រប់យ៉ាង, ហើយមនុស្សទាំងអស់ ឬក្រុមដែលស្របនឹងខ្លួនទាំងអស់ ពុំមែនសុទ្ធតែល្អគ្រប់បែប ដែលគួរជាទីជឿជាក់ទាំងស្រុង។ ប៉ុន្តែបើអ្នកមិនអាច រកឃើញចំណុចអវិជ្ជមាន ខាងក្រុមខ្លួនឯង ឬឧត្តមគំនិត ដែលខ្លួនកំពុងលើកតម្កើងទេ… ប៉ុន្តែបើអ្នកមិនអាច រកឃើញចំណុចវិជ្ជមាន នៅខាងក្រុមដែលខ្លួនប្រឆាំង ឬជំនឿដែលខ្លួនកំពុងជំទាស់ទេ … ចូរអ្នកសួរខ្លួនឯងថា “តើខ្ញុំកំពុងផឹក Kool Aid ឬ?”

Advertisements

ទីក្រុង​ព្រៃ​នគរ


ប្រភព​អត្ថបទ វិគីភេឌាខ្មែរ

ក្លោងទ្វារវត្តចន្ទរង្សី នៅទីក្រុងព្រៃនគរ ។

ក្លោងទ្វារវត្តចន្ទរង្សី នៅទីក្រុងព្រៃនគរ ។

ក្រុងព្រៃនគរ ជាអតីតទឹកដី​​កម្ពុជា។ ក្រុងព្រៃ​នគរ មានឈ្មោះថា សៃហ្គន (Saigon) ក្នុងសម័យ​យួន​ខាងត្បូង អាធីវគីកាន់កាប់។
ព្រៃនគរ ជាទី​ក្រុង​ដ៏​សំខាន់ និង​ជាទី​ប្រជុំ​កិច្ច​ការ​​នៃ​រដ្ឋការ​ធំ​នៅក្នុង​ដែនកម្ពុជា​ក្រោម និង​ជា​អតីត​កំពង់ផែ​ពាណិជ្ជ​កម្ម ដ៏​សំខាន់​មួយ​នៃ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ នៅមុនពេល​ជនជាតិយួន​ ភៀសខ្លួន​មក​រស់នៅ​ក្នុង​អំឡុង​​សតវត្សរ៍​ទី ១៧។ ក្រោយពេល ស្តេច​ខ្មែរ ព្រះ​បាទ ជ័យជេដ្ឋាទី២ (១៥៧៣–១៦២៧) បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​ស្នំ​ស្តេចយួន​មក ព្រៃនគរត្រូវបាន​ជនជាតិ​យួន​ហៅថា ខេត្ត​យ៉ាឌិន (Gia Định Thành) នា​ឆ្នាំ១៧៩០ តាម​ស្តេច​ឈ្មោះ ង្វៀង អាញ់​ (Nguyễn Ánh)​។ ក្រោយពេល​បារាំង កាន់​កាប់​​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ នា​ឆ្នាំ ១៨៥៩ នៅ​ថ្ងៃទី ១៥ ខែ​មីនា ឆ្នាំ ១៨៧៤ ប្រធានាធិបតី​បារាំង​ឈ្មោះ Jules Grévy​ បានចេញ​បទបញ្ជា​មួយ ​ក្នុង​ការបង្កើត ព្រៃនគរ ទៅជា​ទីក្រុង​សៃ​ហ្គ​ន (Thành Phố Sài Gòn)។​ ក្នុងសម័យ​អាណានិគមនិយម​បារាំង ព្រៃ​នគរ ជា​មជ្ឈមណ្ឌលដ៏​សំខាន់ មិន​ត្រឹមតែ​ពាណិជ្ជកម្ម​ទេ ប៉ុន្តែ​ថែមទាំង​ជា មជ្ឈមណ្ឌល​រដ្ឋបាល វប្បធម៌ និង អប់រំ​ទៀតផង ទូទាំង​សហព័ន្ធឥណ្ឌូចិន និង​ត្រូវ​បាន​​គេ​ចាត់ទុកថា​ជា “ទីក្រុង​ប៉ា​រីស​នៃបូព៌ា​ប្រទេស​” (Paris in the Orient) ។​
ក្រោយពី​របប​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម ដែល​មាន​​សហរដ្ឋអាមេរិក​គាំទ្រ​ ​បាន​ដួលរលំ​នា​ថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ត្រូវបាន​បក្ស​កុម្មុយនីស្តវៀតណាម ប្តូរ​ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​យួន​ថា ទីក្រុង​​ហូ​ជី​មិញ (Thành phố Hồ Chí Minh) ដើម្បី​រំ​ឮ​ក ដល់​ឈ្មោះ​មេដឹកនាំ បក្សកុម្មុយនីស្ត​យួន ហូ ជីមិញ ។ បច្ចុប្បន្ន ព្រៃនគរ ជាទី​ក្រុង​ដែលមាន​ប្រជាជន​រស់នៅ​ច្រើនជាងគេ និង​ជាម​ជ្ឈមណ្ឌល សេដ្ឋកិច្ច, វប្បធម៌, និង​អប់រំ ដ៏​សំខាន់​របស់​​សាធា​រ​ណរដ្ឋសង្គម​និយមវៀត​ណាម។

ភូមិសាស្ត្រ​
ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ឋិត​នៅ​ចំ​កណ្តាល​បេះដូង​នៃ​តំបន់​​ទាំងពីរ​គឺ តំបន់​វាលទំនាប (Tây Nam Bộ ) និង​តំបន់​ដូន​ណៃ (Đông Nam Bộ) របស់​ដែនដី កម្ពុជា​ក្រោម និង​មាន​ទីតាំង​ខាងជើង​ ជាប់​នឹងខេត្ត​ទួល​តា​មោក (Thủ Dầu Một )    បច្ចុប្បន្ន​ជា ខេត្ត​​​បិ​ន​​ភឿ​ក (Bình Phước), ​ពាយ័ព្យ​ជាប់​នឹង​ខេត្ត​រោងដំរី ​(Tây Ninh), ​ខាងកើត និងឦសាន ជាប់​នឹង​ខេត្ត​ដូន​ណៃ (Đồng Nai), អាគ្នេយ៍ជាប់​នឹង​ខេត្ត​អូរ​កាប់ (Bà Rịa – Vũng Tàu), ខាងលិច និង​ទិស​និរតី ជាប់​នឹង​ខេត្ត​កំពង់​គោ (Long An) និង ខេត្ត​មេ​-​ស (Tiền Giang)។ ពី​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ទៅ​ទីក្រុង​ហាណូយ​ភាគ​ខាងជើង​ នៃ​ប្រទេស​វៀតណាម មាន​ចម្ងាយ​ប្រមាណ ១.៧៣ គីឡូម៉ែត្រ និង​ចម្ងាយ ៥០ គីឡូម៉ែត្រ ទៅ​សមុទ្រ​ចិន​ខាងត្បូង (South China Sea)។ ចំពោះ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍, ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ជា​ចំណុចរួម ​នៃ​ផ្លូវ​គមនាគមន៍​ដ៏​សំខាន់ រួមមាន ផ្លូវ​គោក ផ្លូវទឹក និង​ផ្លួ​វ​អាកា​ស ត​ភ្ជាប់​នឹង​ខេត្ត​នានា​នៅក្នុង​តំបន់ និង​ជា​ច្រក​អន្តរជាតិ ផងដែរ។​

និរុត្តិសាស្ត្រ

ខ្មែរ
​    ពាក្យ “​ព្រៃនគរ​” បើ​យោងតាម វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់ សម្តេច​ព្រះសង្ឃ រាជ ជួន ណាត (​ជោ​ត​ញ្ញា​ណោ​) ដែល​បាន​បោះពុម្ព ដោយ​វិទ្យាស្ថាន​ពុទ្ធ​សាស ន​បណ្ឌិត្យ បាន​បញ្ជាក់ថា​៖
​ព្រៃនគរ (ន​.) ឈ្មោះ​ក្រុង​ជាទី​ប្រជុំ​កិច្ចការនៃ​រដ្ឋការ​​ធំ​នៅក្នុង​ដែនកម្ពុជា​ក្រោម ។​
ដូចនេះ ពាក្យ​ថា “​ព្រៃនគរ​” យើង​អាច​កាត់​ចេញ​ជា​ពីរ​សព្ទ គឺ “​ព្រៃ​” និង “នគរ​” ។ បណ្តា​សព្ទ​ទាំងពីរ​នេះ, សព្ទ​នីមួយៗ បើ​យោង តាម​វចនានុក្រម​ខាងលើ​ដដែល មាន​អត្ថន័យ​ថា ៖
ព្រៃ (ន​.) ប្រទេស ឬ​ទី​ដី​ដែលមាន​រុក្ខជាតិ​, លតា​ជាតិ​, តិណជាតិ ដុះ​ដេរដាស ទ្រុប​ទ្រុល : ព្រៃតូច​, ព្រៃធំ។ ព្រៃរនាម ព្រៃ​ក្នុង​បឹង ឬ​ក្នុង​ទី​ដែល​មានទឹក​លិច​ត្រាំ​នៅ​យូរ ។ ព្រៃរបោះ ព្រៃ​ដែលមាន​ដើមឈើ​របោះៗ។ ព្រៃរំលោង ព្រៃស្រោង​ក្នុង​ទំនាប។ ព្រៃ​ស្រោង ព្រៃ​ក្នុង​ទី​ខ្ពស់ ដែលមាន​ដើមឈើ​ខ្ពស់​ស្រោងៗ។ ព្រៃហ័តព្រៃហោង ព្រៃធំ​ដែល​ឆ្ងាយ​ដាច់​ស្រយាល អំពី​ស្រុកភូមិ គួរ​ស្ញើប​គួរ​ស្បើម ព្រោះ​តែង​មាន​សត្រូវ​ចាំ​បៀតបៀន ។​ល​។ (​ម​. ព​. ជាំ​, ញៀត​ស្បាត​, ផ្សៃ ផង​) ។​
(គុ​.) ដែល​កើត​, ដែលមាន​នៅក្នុង​ព្រៃ : សត្វព្រៃ​, ក្របីព្រៃ​, គោព្រៃ​, ឆ្កែព្រៃ​, មាន់ព្រៃ​…; មនុស្ស​ព្រៃ​..។ ព​. ប្រ​. ព្រៃៗ ដែលមាន​បែបបទ​ ឬ​សណ្ដាប់ធ្នាប់​ឆ្គងៗ​, ឆ្វេងៗ : ឫក​ព្រៃៗ​, សម្ដី​ព្រៃៗ​, និយាយ​ព្រៃៗ ។ នាំ​ឲ្យ​ព្រៃ​គំនិត នាំ​ឲ្យ​ទើស​គំនិត​, ឲ្យ​ចង្អៀត​គំនិត ។​ល​។​
​នគរ ន​-​គ សំ​. បា​. ( ន​. ) បុរី​, ក្រុង : អ្នក​នគរ គឺ​អ្នកក្រុង ។​
​សរុបមក ពាក្យ “ព្រៃនគរ​” មានន័យថា “​នគរ, ប្រទេស ឬ ទី​ដី​ដែលមាន​ព្រៃ​” ឬ “នគរ​ដែលមាន​មាន​រុក្ខជាតិ​, លតាជាតិ​, តិណជាតិ ដុះ​ដេរដាស ទ្រុប​ទ្រុល”។​

យួន
ក្រោយពី​ជនជាតិ​យួន ដែល​បាន​ភៀសខ្លួន​ពី​តំបន់​តុង​កឹង (Tonkin) ឬ ហាណូយ (Hà Nội) ភាគ​ខាងជើង​នៃ​ប្រទេស​វៀតណាម មក​រស់នៅក្នុង​ទីក្រុង ព្រៃនគរ នា​សតវត្សរ៍ ទី១៧, ព្រៃនគរ​ត្រូវបាន​ស្តេច​យួន​ឈ្មោះ ង្វៀង-អាញ់ (Nguyễn Ánh) ប្តូរ​ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​យួន​ថា យ៉ា​ដិ​ន (​អក្សរ​យួនៈ​Gia Định) (អក្សរ​ចិន​:嘉定) ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៨៦២ ក្រោយពេល​បារាំង បាន​ចូល​កាន់កាប់​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ពួកគេ​បាន​លុបឈ្មោះ យ៉ា​ដិ​ន ចេញ ហើយ​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ជា​ផ្លូវ​ការ​​ថា សៃហ្គ​ន (Sài Gòn) វិញ ហើយ​ឈ្មោះ​នេះ ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់​ជា​សាធារណៈ​ រហូតមកដល់​សព្វ​ថ្ងៃ។ ទោះបី​បារាំង​បាន​លុបឈ្មោះ​យ៉ា​ដិ​ន ហើយ​ប្តូរ​ទៅជា សាយ​ហ្គ​ន ហើយ​ក្តី ក៏​ឈ្មោះ យ៉ា​ដិ​ន​ជា​អក្សរ​ចិន 嘉定 នៅតែ​ត្រូវបាន​គេ​សរសេរ​នៅលើ​ផែនទី sinitic រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៨៩១ ។​
ពាក្យ​​ «Sài Gòn» ក្នុង​ភាសា​យួន នេះ​អ្នកខ្លះ​បាន​អះអាងថាជនជាតិ​យួន​និយាយ​ពាក្យ “ព្រៃនគរ” តាម​ខ្មែរ​មិន​ច្បាស់ ពេលដែល​ពួកគេ​បាន​ភៀសខ្លួន​មក​ដល់​ព្រៃនគរ​ដំបូង។ អ្នក​ដែល​បាន​អះអាង​យ៉ាង​នេះ ដោយ​គេ​បាន​លើក​ហេតុផល​ថា ពាក្យ “សាយ​” (Sài) នេះ ចេញ​មកពី​ពាក្យ “​ព្រៃ​” របស់​ខ្មែរ​ដែល​ជនជាតិ​យួន​និយាយ​មិន​ច្បាស់។ ពាក្យ​”ហ្គ​ន​” (Gòn) នេះ ជា​ភាសា​យួន ប្រែ​ថា “ដើម​គ​” (Cây Gòn) ឬ “​ផ្កាគ​” (Bông Gòn) ដែល​ពួក​ជនជាតិ​យួន​បាន​បកប្រែ​ចេញពី​ពាក្យ “​នគរ​” របស់​ខ្មែរ។ តាម​ពិត​ពាក្យ “​នគរ​” ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​មានន័យថា បុរី ឬ ក្រុង មិនមែនជា​”​ដើម​គ​” ឬ “​ផ្កាគ​” ទេ តែ​ជនជាតិ​យួន ឮ​ខ្មែរ​និយាយថា​”នគរ​”​ៗ​ ស្តាប់​មិន​ច្បាស់​ស្មានតែ “​ដើម​គ​” ក៏​នាំគ្នា​ហៅថា “​សាយ​ហ្គ​ន​” (Sài Gòn) រហូតមកដល់​បច្ចុប្បន្ន។​
​តាមន័យ​មួយទៀត អ្នកខ្លះ​ថា បានជា​ជនជាតិ​យួន​ហៅ​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ថា Sài Gòn នោះ មកពី​ពេលដែល​ជនជាតិ​យួន បាន​ភៀសខ្លួន​ចូលដល់​ទឹក​ដី​ព្រៃនគរ បានឃើញ ដើម​គ ជាច្រើន​ដែល​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​​បាន​ដាំ​នៅ​តំបន់​នោះ។​

ចិន
​តាម​ការអះអាង​មួយបែប​ទៀតថា ពាក្យ «Sài» ក្នុង​ភាសា​យួន​នេះ ជា​ពាក្យ​យួន​ខ្ចី​ពី​ចិន (​អក្សរ​ចិនៈ 柴 ដែល​បញ្ចេញ​សំឡេង តាមភាសា​ចិន ថា “​ឆាយ”​ ឬ (Chay) មានន័យថា “ឧស​,​ មែក​,​ របង​ចម្រឹង​ការពារ​,​ ស្វិត​ស្រពោន​”) ។ ពាក្យ «Gòn» វិញ​ក៏​ជា​ពាក្យ​យួន​ខ្ចី​ពី​ចិន​ដែរ (​អក្សរ​ចិនៈ​ 棍 បញ្ចេញ​សំឡេង​​តាម​ភា សា​ចិន​ថា “សុង​” ឬ Súng មានន័យថា “​គល់ឈើ​, ប៉ូល​”)។ តែ​ពាក្យ «Gòn» នេះ​មានន័យថា “​សំឡី ឬ ផ្កាគ” ក្នុង​ភាសា​យួន​ទៅ​វិញ ។​
​នៅ​ប្រទេស​ចិន ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ត្រូវបាន​គេ​ហៅ​ថា 西贡 បញ្ចេញ​សំនៀង​ថា Sai Gung តាម​គ្រាម​ភាសា​បញ្ចេញ​សំឡេង​ថា Sai Goong តាម​ចិន​តា​ជីវ (Teochew) និង xīgòng តាម​ភាសា​ចិន ​កុក​ងឺ​(Mandarin) ។​

ប្រវត្តិ
ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ត្រូវបាន​គេ​ស្កាល់​ជាទូទៅ​ថា ទីក្រុង​ហូជីមិញ (TP Hồ Chí Minh) ឋិត​នៅក្នុង​តំបន់​វាលទំនាប​នៃ​ដែនដី កម្ពុជា​ក្រោម ឬ​ភាគខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​វៀតណាម បច្ចុប្បន្ន។ មុនពេល​ជនជាតិ​យួន ​ភៀសខ្លួន​មក​រស់​នៅ នា​សតវត្សរ៍ ទី ១៧, ព្រៃនគរ ជាទី​ក្រុង​ដ៏​សំខាន់​របស់​ខ្មែរ និង​មាន​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរក្រោម​រស់នៅ​រាប់​សត​វត្សរ៍​មកហើយ។​
ឆ្នាំ ១៦២៣ ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២ ឬ ព្រះ​ពញាញោម (១៥៧៣-១៦២៧) សោយរាជ្យ​នៅ​ក្រុង​​ឧ​ត្តុ​ង្គ ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ ១៦២៨ ​ បានផ្តល់​ឱកាស​ឲ្យ​ស្តេច​យួន​ត្រកូល​ង្វៀង (Nguyễn) ឈ្មោះ ង្វៀង-ផុ​កង្វៀង (Nguyễn Phúc Nguyên) (១៥៦៣​–១៦៣៥) សោយរាជ្យ​ពី​ឆ្នាំ ១៦១៣ ដល់ ១៦៣៥ បោះជំរុំ​ទ័ព ​និង​ ជនភៀសខ្លួន​យួន​នៅ​ព្រៃនគរ ដើម្បី​ធ្វើសង្គ្រាម ជាមួយ​ស្តេច​យួន​ត្រកូល​ទ្រិ​ញ ​(Trịnh) នៅ​ភាគ​ខាងជើង​ប្រទេស​យួន ​ក្រោយ​ពី​ស្តេច​ខ្មែរ​អង្គ​នេះ បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​បុត្រី ស្តេច​យួន​ឈ្មោះ ង្វៀង-ផុ​កង៉ុ​កវ៉ាន (Nguyễn Phúc Ngọc Vạn) មក​ធ្វើជា​មហេសី​មក​។ ដោយ​អំណាច​នៃការរៀប​អភិសេក បុត្រី​យួន​ឲ្យ​ស្តេច​ខ្មែរ​នេះ​ហើយ បានធ្វើ​ឲ្យ​ស្តេច​យួន​ត្រកូល​ង្វៀង​ខាងត្បូង​ធ្វើសឹក​ឈ្នះ​ស្តេច យួន​ត្រកូល​ទ្រិ​ញ​ខាងជើង ហើយ​បន្ទាប់មក ​ស្តេច​យួន​ត្រកូល​ង្វៀង ក៏បាន​ទទួល​ជោគ​ជ័យ​​នូវ​ម​ហ​ច្ឆិ​តា ​លេប​ទឹកដី របស់​ខ្មែរ​តាម​គោល​នយោ​បាយ “ដំណើរ​ឆ្ពោះទៅ ទិស​ខាងត្បូង​” (Cuộc Nam Tiến) យ៉ាង​ត្រចះត្រចង់ ។​

សម័យ​អាណានិគម​បារាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៨៦២ ដល់ ១៩៥៤ ៖
យោងតាម​ស​ព្វា​វចនាធិប្បាយ​វី​គី​ភី​ឌា  (Wikipedia), នៅ​ឆ្នាំ ១៨៥៩ ពេល​បារាំង​ត្រួតត្រា​បាន ទីក្រុង​ព្រៃនគរភ្លាម ពួកគេ​ក៏​ចាប់ផ្តើម​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​មួយ​​នេះ​ ឲ្យ​ក្លាយទៅជា​ទីក្រុង​ពាណិជ្ជកម្ម ដ៏​ធំ​មួយ ដើម្បី​បំពេញ​ម​ហិ​ច្ឆិ​តា ​ពង្រីក​ឥទ្ធិពល​របស់ខ្លួន ​នៅ​ឥណ្ឌូចិន។ តាម​គម្រោង​ដំបូង​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ត្រូវ​បាន​​បូក​បញ្ចូល​ទាំង​តំបន់​ផ្សារ​ធំ ដែល​ភាសា​យួន​ហៅ ចើ​លើង (Chợ Lớn ) ប៉ុន្តែ​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៦៩ ដោយ​យល់ឃើញថា គម្រោង​នៃ​ការបង្កើត​ទីក្រុង​នេះ​​មាន​ទំហំ​ធំ​ពេក ពិបាក​ក្នុង​ការរក្សាសន្តិសុខ រដ្ឋា​ភិបាល​អាណានិគមបារាំង បាន​កាត់ ផ្តាច់​តំបន់​ផ្សារ​ធំ​​ចេញ ពី​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស។ ក្រោយ​ពី​​ការបង្កើត​គម្រោង​នេះ​មិនយូរប៉ុន្មាន អាគារ​ធំៗ សំខាន់ៗ​​របស់​ទីក្រុង ដែល​បាន​កសាង​តាមបែប​បស្ចិម​ប្រទេស ដូចជា អាគារ​ទេសាភិបាល​ដែន​កូស័ង​ស៊ីន និង​វិមាន​នរោត្តម ត្រូវបាន​ដំណើរ​សាង​សង់។ ក្រោយពី​កសាង​អាគារ​នេះ និង​ធ្វើការ​អភិវឌ្ឍ​រួចមក មុខមាត់​នៃ​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ​មានការ​ផ្លាស់ប្តូរ គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់ ។​
​គួរកត់សម្គាល់​ផងដែរ អាគារ​វិមាន​នរោត្តម ត្រូវ​បាន​លោក​ទេ​សា​ភិ បាល​ដែន​កូស័ងស៊ីន Lagrandière ប្រារព្ធ​ពិធី​សម្ពោធិ៍ បញ្ចុះបឋមសិលា ជា​​លើកដំបូង​នៅ​ថ្ងៃទី ២៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៨៦៨ ដើម្បី​ដំណើរការ​សាងសង់ អាគារ​ទេសាភិបាល​ថ្មី​មួយ​នេះ នៅ​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ​ជំនួស​ឲ្យ​អាគារ​ចាស់​ដែល បាន​កសាង​ដោយ​ឈើ​កាលពី​ឆ្នាំ ១៨៦៣ ។ អាគារ​ថ្មី​នេះ កសាង​រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៨៧៣ (៥ ឆ្នាំ ) ទើបបាន​សម្រេច​ជា​ស្ថាពរ ដែលមាន​វិស្វករ Hermite ជា​អ្នក​រៀប​គម្រោង​សំណង់ ។ ក្រោយពី​បាន​កសាង សម្រេច​ជា​ស្ថាពរ គេ​បានដាក់​ឈ្មោះ​អាគារ​នេះ​ថា វិមាន​នរោត្តម និង​ផ្លូវ​នៅមុខ​អាគារ​នេះ ក៏ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់ឈ្មោះថា វិថី​នរោត្តម ដែរ ដើម្បី​ឧទ្ទិស​ដល់​​ព្រះករុណា​ព្រះបាទ សម្ដេចព្រះ​នរោត្តម (១៨៣៤ – ១៩០៤) ជា​ព្រះ​ចៅ ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី នា​ពេលនោះ ។​
គម្រោងការណ៍ (​ប្លង់​) របស់​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ នា​ពេល​នោះ ត្រូវបាន​រៀបចំឡើង​តាមបែប​អ៊ឺ​រុ​ប ដោយ​មាន​បង្កើត​ការិយាល័យ និង​ស្ថាប័ន​រដ្ឋបាល​ជាច្រើន​ដូចជា វិមាន​ទេសាភិបាល, អាគារ​មន្ត្រី​ក្រសួង​មហា​ផ្ទៃ, តុលាការ, សាលាឧទ្ធរណ៍, សាលាដំបូង, តុលា ការ​ពាណិជ្ជកម្ម, និង វិហារ​សម្តេច​សង្ឃ​កាតូលិក ជា​ដើម ។
ឆ្នាំ ១៨៦២ ព្រៃនគរ​ត្រូវបាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ទៅជា​សាយ​ហ្គ​ង (Sai Gon)។ ដល់​ឆ្នាំ ១៨៦៧ អភិបាល​កិច្ច​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ បានប្រគល់ ទៅ​ឲ្យ​គណៈកម្មការ​ទីក្រុង​​ដែលមាន​ប្រធាន​មួយរូប និង​សមាជិក​គណៈ​កម្មការ ១២ រូប ជា​អ្នកគ្រប់គ្រង ។​
​ថ្ងៃទី ១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៨៧៤ ប្រ​ធា​ធិបតី​បារាំង Jules Grévy បានចេញ​បទបញ្ជា​មួយ ក្នុង​ការ​​បង្កើត​ព្រៃនគរ ទៅជា​ទីក្រុង ដោយមាន​ទេសា​ភិ​បាល​ក្រុង (résident-maire ) ជា​ជនជាតិ​បារាំង ។​
ឆ្នាំ ១៨៧៦ រដ្ឋាភិបាល​បារាំង បាន​បែងចែក​ដែន​កម្ពុជា​ក្រោម ចេញ​ជា ៤ តំបន់​រដ្ឋបាល​ធំៗ ហៅ​ថា circons cription administrative ក្នុង​តំបន់​នី​មួយៗ ត្រូវបាន​បែង​ចែកចេញជា​និគម តូចៗ (arrondissement ) ដូចខាងក្រោម​៖

  • តំបន់​ព្រៃនគរ (Sai Gon) មាន ៥ និគម​
  • តំបន់​មេស (My Tho) មាន ៤ និគម​
  • តំបន់​លង់​ហោរ (Vinh Long) មាន ៤ និគម​
  • តំបន់​បាសាក់ (Ba Sac) មាន ៦ និគម​

 

តំបន់​ព្រៃនគរ បាន​បែង​ចែកចេញជា ៥ និគម​រួមមាន​៖

  1. រោងដំរី (Tây Ninh)
  2. ទួល​តា​មោក (Thủ Dầu)
  3. ត្រពាំង​ចង្វា (Biên Hòa)
  4. បា​រៀ (Bà Rịa)
  5. ព្រៃនគរ (Gia Định)

​លុះដល់​ឆ្នាំ ១៨៧៩ រដ្ឋាភិបាល​បាន​បង្កើត​បន្ថែម​​នូវ​គណៈកម្មការ​ទី​រួម​ខេត្ត​ព្រៃនគរ មួយទៀត។​
ក្រោយពេល​បារាំង​ចូល ត្រួតត្រា​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ គេ​សង្កេត​​ឃើញ ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌ និង​សាសនា​នៃ​បស្ចិម​ប្រទេស​​ក៏បាន​ហូរ ចូលមក​ដែនដីកម្ពុជា​ក្រោម​​ផងដែរ។ ឥទ្ធិពល​ទាំងនេះ អាច​បញ្ជាក់បាន​តាម រយៈ​​ការកសាង អាគារ​ផ្សេងៗ​ តាមបែប​បស្ចិម​ប្រទេស និង​ជនជាតិ​យួន​ជាច្រើន​ បាន​ប្តូរ​ពី​សាសនា​ព្រះពុទ្ធ ទៅជា​សាសនា​កាតូលិក​។ ចំណែក​ខ្មែរ​ក្រោម​​រក្សា​គោលជំហរ ក្នុងការ​គោរព​ព្រះពុទ្ធសាស​-នា​​ថេរវាទ​ដដែល។​
ក្នុងសម័យ​អាណានិគមនិយម​បារាំង ទីក្រុង​ព្រៃនគរជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ដ៏​សំខាន់ មិន​ត្រឹមតែ​ពាណិជ្ជ​កម្ម​ទេ វា​ថែមទាំង​ជា មជ្ឈមណ្ឌល​រដ្ឋបាល វប្បធម៌ និង​​អប់រំ​ទូទាំង​សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូចិន និង​ត្រូវបាន​គេ​ចាត​់ទុកថា​ជា “ទីក្រុង​ប៉ា​រិ​ស​នៃ​បូព៌ា​ប្រទេស​” (Paris in the Orient)។​
ឆ្នាំ ១៩២៩ ទីក្រុង​ព្រៃនគរ មាន​ប្រជាជន​ទាំង​អស់​ចំនួន ១២៣,៨៩០ នាក់ ក្នុងនោះ ជនជាតិ​បារាំង ​មាន ១២,១០០ នាក់។ ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៤០ មាន ២២០,០០០ នាក់៕ q